Rzeżączka

Rzeżączka to inaczej zakażenie miejscowe dotyczące dolnych odcinków dróg moczowo-płciowych. W niekorzystnych dla ustroju warunkach może stać   się  zakażeniem  uogólnionym  i  powodować  poważne  powikłania.

Rzeżączkę wywołuje dwoinka rzeżączki (Neisseria gonorrhoeae). Dwoinki te są patogenne przede wszystkim dla błon śluzowych pokrytych nabłonkiem walcowatym, do którego łatwo przenikają i wywołują stan zapalny, połączony z odczynem komórkowym w warstwie podśluzówkowej. Błony śluzowe pokryte nabłonkiem wielowarstwowym  lub  przejściowym  są  mniej  podatne  na  zakażenie.
Do zakażenia bakteria dochodzi głównie przez kontakt bezpośredni, rzadziej pośredni. Prawie wyłącznie  przez  kontakt  seksualny.  U  małych  dzieci  przez   pośredni kontakt z wydzieliną zakaźną przeniesioną przez zakażone przedmioty. Zakażenie spojówek oka u noworodków następuje w czasie akcji porodowej od chorej na rzeżączkę matki.
U małych dziewczynek zakażenie rzeżączką przebiega jako zapalenie sromu i pochwy. Zakażenie rzeżączką oprócz zajęcia cewki wywołuje zapalenie sromu i pochwy oraz ujścia zewnętrznego szyjki macicy. Spływająca wydzielina ropna może zakazić odbytnicę. U noworodków zakażenie rzeżączką może nastąpić w czasie akcji porodowej i dotyczy spojówek oka, powodując rzeżączkowe zapalenie spojówek noworodków, które objawia się obrzękiem i zaczerwienieniem spojówek jednego lub obu oczu. W obfitej wydzielinie śluzowo-ropnej w badaniu mikroskopowym stwierdza się obecność dwoinek rzeżączki. Zakażenie szybko przenosi się na rogówkę.
Ważne jest podjecie szybkiego leczenia.

U mężczyzn najbardziej podatne na zakażenie są: cewka moczowa, gruczoły cewki moczowej (Littrego), gruczoły opuszkowo-cewkowe (Cowpera), gruczoł krokowy, pęcherzyki nasienne i najądrze. U kobiety najwcześniej ulega zakażeniu cewka moczowa i jej gruczoły, szyjka macicy, a następnie gruczoły przedsionkowe mniejsze (Skene’a) i większe (Bartholina) oraz jajowody. Również podatna na zakażenie jest błona śluzowa odbytnicy zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Błona śluzowa jamy ustnej i migdałków może ulec zakażeniu w następstwie stosunków oralno-genitalnych.

Zakażeniu towarzyszy obfity ropny wyciek z ujścia cewki moczowej. W wydzielinie stwierdza się w badaniu mikroskopowym obecność dwoinek rzeżączki. W miarę trwania choroby ilość wydzieliny zmniejsza się. Nieraz od początku przebiegu choroby objawy są słabo wyrażone. U mężczyzn zakażenie, początkowo ograniczone do cewki przedniej, może z czasem przejść na cewkę tylną oraz wywołać powikłanie w postaci zapalenia najądrza, gruczołu krokowego, zapalenia stawów i zapalenia wsierdzia. U kobiet występuje zapalenie cewki i szyjki macicy, lecz objawy mogą być słabo wyrażone i przez chorą nie zauważone. Podczas miesiączkowania zakażenie może przejść na jajowody i spowodować zapalenie przydatków i przylegających odcinków otrzewnej w obrębie miednicy małej. W dalszym przebiegu choroba przechodzi w okres przewlekły, powodując długotrwałe dolegliwości oraz znacznie upośledzając stan zdrowia kobiety.

Zaraźliwość rzeżączki nie leczonej może trwać bardzo długo (miesiące, lata). U kobiet nasila się w okresie przed miesiączkowaniem i po nim; ustaje po zastosowaniu właściwego leczenia.

Rzeżączkę zalicza się obecnie do najczęstszych chorób zakaźnych i w wielu krajach liczba zachorowań stale narasta. Szczególnie w niektórych krajach rozwijających się zapadalność jest bardzo wysoka. Na przykład w Nigerii choruje 3 – 5% całej ludności. W Ugandzie zapadalność wśród mężczyzn wynosi 9%, a wśród kobiet 18% całej populacji. Wysoką zapadalność stwierdza się w krajach Ameryki Północnej i Południowej, jak również w niektórych krajach Azji i Europy. W Polsce wskaźnik zachorowań w 1979 r. wynosił 113 na 100 000. W latach następnych obniżył się do 60,3/100 000 (1983 r.). Na zakażenie są podatni zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Największa zapadalność jest wśród młodzieży w grupach wieku o największej aktywności seksualnej. W Polsce rzeżączką małych dzieci jest zjawiskiem rzadkim. Również rzeżączkowe zapalenie spojówek noworodków występuje tylko sporadycznie, w przypadkach zaniedbania wykonania zabiegu Credego.
Rzeżączka rozpoznawana jest na podstawie obrazu klinicznego i przebiegu choroby, oraz wykonuje się badania laboratoryjne na wykrycie gonokoków badaniem mikroskopowym w preparatach odpowiednio barwionych lub za pomocą posiewu i hodowli na specjalnym podłożu. W rzeżączce przewlekłej badanie trzeba nieraz powtarzać kilkakrotnie. W przypadkach trudnych pod względem diagnostycznym pomocne może być badanie metodą immunofluo-rescencyjną.

Chory nie wymaga izolacji. Rozpoczęte właściwe leczenie szybko likwiduje zakaźność. Do czasu wyleczenia chory powinien powstrzymywać się od stosunków seksualnych z innymi osobami, jak również z poprzednim swoim partnerem ze względu na możliwość reinfekcji. W okresie zakaźnym obowiązuje ścisłe przestrzeganie higieny ze względu na zakaźność wydzieliny z narządów płciowych. Zaleca się, aby kobiety, będące kontaktem chorych na rzeżączkę mężczyzn, poddawać natychmiast tzw. leczeniu profilaktycznemu ze względu na występujące u nich nieraz trudności diagnostyczne i konieczność powtarzania badań, co odwleka moment rozpoczęcia leczenia i sprzyja szerzeniu się rzeżączki.