Rak trzustki

Nowotwory złośliwe części zewnątrzwydzielniczej trzustki (w tym 90% gruczolakorak -adenocarcinoma, ponadto rak torbielakowo-gruczołowy – cystadenocarcinoma i rak pęcherzykowy – stanowią tylko 3% wszystkich nowotworów złośliwych, są jednak piątą pod względem częstości występowania przyczyną zgonów z powodu nowotworów w USA; nowotwory trzustki można podzielić na dwie kategorie:

• zmiany okołobradawkowe – najczęściej gruczolakorak głowy trzustki; rzadziej spotykany jest rak brodawki Vatera, dwunastnicy i przewodu żółciowego wspólnego; zmiany w tej okolicy charakteryzują się żółtaczką, utratą masy ciała i bólami w jamie brzusznej,
• zmiany trzonu i ogona trzustki – stanowią 30% gruczolakoraków trzustki; ze względu na zaotrzewnowe położenie i oddalenie od dróg żółciowych nowotwory te w chwili rozpoznania osiągają już zwykle znaczne rozmiary; do najczęstszych objawów należą utrata masy ciała i ból.

Układ/narząd (objęty procesem chorobowym): pokarmowy.

OBJAWY

• utrata masy ciała (90%),
• ból (75%),
• żółtaczka (65%),
• brak łaknienia (60%),
• świąd skóry (40%),
• cukrzyca (15%),
• niedożywienie (75%),
• powiększenie wątroby (65%),
• macalny pęcherzyk żółciowy (25%),
• bolesność uciskowa brzucha (20%),
• macalny guz (10%),
• wodobrzusze (5%).

PRZYCZYNY

• etiologia nieznana, chociaż obserwuje się liczne związki i zależności,
• obserwuje się związek z pochodzeniem rasowym, cukrzycą, paleniem tytoniu, narażeniem na działanie szkodliwych czynników środowiskowych i zawodowych i z zawartością tłuszczów w diecie,
• po skorygowaniu danych dotyczących palenia tytoniu nie stwierdzono związku między zachorowaniami na raka trzustki a zapaleniem trzustki oraz spożywaniem alkoholu i kawy.

CZYNNIKI RYZYKA

• wysoce prawdopodobne: przynależność rasowa, cukrzyca, palenie tytoniu,
• możliwe: narażenie na działanie czynników środowiskowych i zawodowych, dieta bogata w tłuszcze.

ROZPOZNANIE DIAGNOSTYKA

• kamica przewodowa,
• zapalenie trzustki,
• torbiel rzekoma trzustki,
• rak przewodów żółciowych,
• rak brodawki Vatera,
• nowotwór dwunastnicy,
• rak części wewnątrzwydzielniczej trzustki,
• nowotwory złośliwe o różnym charakterze, uciskające z zewnątrz drogi żółciowe,
• zwężenie dróg żółciowych,
• torbiel przewodu żółciowego wspólnego.

BADANIA LABORATORYJNE

• stężenie bilirubiny: u chorych z żółtaczką spowodowaną rakiem trzustki wynosi przeciętnie 15 mg/dl (256,5 u.mol/1), znacznie więcej niż w przypadku zmian nowotworowych (kamica przewodowa, zwężenie dróg żółciowych),
• u chorego, u którego nagle wystąpiła żółtaczka mechaniczna ze stężeniem bilirubiny przekraczającym 10 mg/dl (171,0 u.mol/1), należy wstępnie przyjąć, że jest ona spowodowana zamknięciem przewodu żółciowego wspólnego przez nowotwór (do czasu wykazania, że jest inaczej),
• aktywność fosfatazy alkalicznej w większości przypadków jest podwyższona, przeciętnie do 550 j.m./l – bez istotnej różnicy w stosunku do niedrożności nie związanej z nowotworem,
• niedokrwistość występuje mniej więcej w 60% przypadków,
• obecność krwi utajonej w stolcu stwierdza się u 90% chorych z nowotworami trzustki położonymi okołobrodawkowo,
• podwyższoną aktywność amylazy stwierdza się u zaledwie 5% pacjentów,
• markery nowotworowe: są bardzo przydatne w badaniach skriningowych i przy ocenie zaawansowania choroby nowotworowej; mogą wykazywać znaczną swoistość, zwłaszcza w razie skojarzonego zastosowania kilku markerów; badania z użyciem markerów nowotworowych stanowią dziedzinę diagnostyki dynamicznie się rozwijającą; w przyszłości można się spodziewać odkrycia nowych markerów i opracowania doskonalszych testów laboratoryjnych,

ZAPOBIEGANIE: unikanie palenia tytoniu.

POWIKŁANIA

• ból,
• żółtaczka,
• niedożywienie,
• cukrzyca – zwłaszcza u chorych po totalnej pankreatektomii,
• śmiertelność okołooperacyjna – 10-40%.