Rak jajnika

Nowotwór jajnika
Różnorodne nowotwory pochodzące z nabłonka, sznurów płciowych, komórek zrębu, komórek płciowych lub jako przerzuty do jajnika. Zalicza się do nich:
z komórek nabłonkowych:

• rak surowiczy (nabłonek podobny do jajowodowego);
• rak śluzotwórczy (nabłonek śluzówki szyjki macicy i przewodu pokarmowego);
• rak endometrialny (nabłonek endometrialny);
• rak jasnokomórkowy (śródnercze);
• guz Brennera (nabłonek płaski typu przejściowego);
• mięsakorak i rak mieszanokomórkowy mezodermalny;

ze zrębu jajnika:

• guz z komórek warstwy ziarnistej jajnika;
• otoczkowiak;
• guz z komórek Sertolego-Leydiga;
• obojnaczak;
• guz z komórek lipidowych;

z gamet:

• potworniak (dojrzały np. torbiel skórzasta] i niedojrzały);
• rozrodczak;
• rak zarodkowy;
• gonadoblastoma;
• guz zatoki endodermalnej;
• nabłoniak kosmówkowy złośliwy;

choroba przerzutowa pochodząca z:

• sutka;
• endometrium;
• chłoniaka;
• przewodu pokarmowego (guz Krukenberga).

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: rozrodczy, endokrynny/metaboliczny.

OBJAWY

• niecharakterystyczne objawy żołądkowo-jelitowe,
• wzdęcia brzucha i niestrawność,
• napięcie brzucha, bolesność, powiększenie obwodu brzucha,
• okresowe upławy z pochwy,
• nieregularne krwawienia pochwowe,
• wodobrzusze,
• guzowatości w zagłębieniu odbytniczo-macicznym,
• guzy miednicy,
• bolesne stosunki,
• utrata masy ciała.

CZYNNIKI RYZYKA

• późna pierwsza ciąża (w wieku powyżej 30 lat),
• obciążony wywiad rodzinny.

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• nowotwory przewodu pokarmowego, nowotwory narządu płciowego,
• zespół nadwrażliwego jelita grubego,
• zapalenie okrężnicy,
• niewydolność wątroby z wodobrzuszem,
• ropień jajowodowo-jajnikowy,
• włókniaki macicy.

BADANIA LABORATORYJNE
antygen rakowy CA-125 (stężenie prawidłowe: < 35 u.g/ml),
próby wątrobowe w celu wykluczenia choroby wątroby,
antygen karcynoembrionalny (CEA), jeśli podejrzewa się pierwotnego raka przewodu pokarmowego,
gonadotropina kosmówkowa (p-HCG); alfa-fetoproteina (AFP) w guzach pochodzących z pęcherzyka żółtkowego

TRYB LECZENIA

• hospitalizacja,
• chirurgiczne pobranie wycinka z guza jest poddawane krytyce; onkolodzy zalecają chemioterapię i/lub radioterapię.

POSTĘPOWANIE CHIRURGICZNE

w nowotworach pochodzenia nabłonkowego:

• całkowite wycięcie macicy wraz z przydatkami,
• wycięcie sieci,
• biopsja łącznie z oceną węzłów chłonnych:

w nowotworach pochodzących z komórek zarodkowych (rzadko występują obustronnie):

• u młodych pacjentek wycięcie przydatków (zazwyczaj jednostronne, jeśli zajęty jest tylko jeden jajnik),

bardzo przydatne są badania, rozmazy, wymazy itp. z płynu wysiękowego, ze zrostów z otrzewnej, z sieci itp.
DIETA

• dieta wysokobiałkowa,
• ocena stężenia białka w surowicy w przypadku objawów wodobrzusza.

ZAPOBIEGANIE

• profilaktyczne wycięcie jajników jest polecane u kobiet, u których stwierdzono dwukrotnie w rodzinie (u krewnych pierwszego stopnia) raka nabłonkowego jajnika,
• podkreśla się ochronną rolę antykoncepcji doustnej,
• badania przesiewowe celem stwierdzenia obecności guzów jajnika z użyciem USG lub oznaczeń antygenu CA-125 są nadal zbyt kosztowne dla publicznej służby zdrowia; wydaje się, że w przypadku raka nabłonkowego ważną rolę odgrywa częstotliwość owulacji; owulacja powoduje, że powierzchniowy nabłonek znajduje się w stanie „przepływu” i to może promowa
• genetyczne zmiany konieczne do niekontrolowanego wzrostu i zwyrodnienia nowotworowego; zgodnie z tym następujące czynniki odgrywają rolę ochronną:
• stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych;
• wielorództwo;
• późna pierwsza miesiączka;
• wczesna menopauza;
• kobiety w okresie przedmenopauzalnym powinno się zachęcać do stosowania doustnych pigułek antykoncepcyjnych; zawarta w nich progestyna może chroni przed powstaniem raka jajnika przez regulowanie apoptozy nabłonka jajnika.

POWIKŁANIA

• wysięk w opłucnej,
• obrzęk rzekomośluzakowaty,
• wodobrzusze,
• zmiany popromienne po radioterapii lub objawy uboczne po chemioterapii,
• zaparcia,
• niedożywienie,
• zaburzenia elektrolitowe,
• wytworzenie przetoki.

PRZEBIEG CHOROBY I ROKOWANIE

• uzależniony od typu histologicznego, stopnia zaawansowania i współistniejących chorób,
• w stopniu I zaawansowania klinicznego: 5-letnie przeżycie osiąga 80% chorych,
• w stopniu II zaawansowania klinicznego: 5-letnie przeżycie – 60%,
• w stopniu III zaawansowania klinicznego (III stopień raka nabłonkowego): 5-letnie przeżycie-15-30%,
• w stopniu IV zaawansowania klinicznego: 5-letnie przeżycie -10%.