Osteoporoza

Osteoporoza to wieloprzyczynowa choroba szkieletu cechująca się dużą utratą tkanki kostnej i zaburzeniami mikroarchitektoniki szkieletu powodującymi wystąpienie skłonności do atraumatycznych złamań kręgosłupa, bliższej nasady kości udowej, dystalnej części kości promieniowej, bliższej części kości ramiennej, ramion kości łonowej i żeber. Wyróżnia się następujące postacie choroby:

• osteoporoza pomenopauzalna (typu I) – najczęstsza postać u kobiet rasy białej i orientalnej. Spowodowana nadmiernym i przedłużonym przyspieszeniem resorpcji kości w następstwie menopauzalnego wygaśnięcia wydzielania estrogenów,
  
• osteoporoza inwolucyjna (typu II) – występuje u obu płci powyżej 75 r.ż. Spowodowana dyskretnym, przedłużonym zachwianiem równowagi między stopniem resorpcji i stopniem tworzenia kości. Często występuje postać mieszana obu typów,
  
• osteoporoza idiopatyczna - to rzadka postać pierwotnej osteoporozy, występująca u kobiet przed menopauzą oraz u mężczyzn przed 75 r.ż. Nie jest spowodowana wtórnymi przyczynami ani czynnikami zagrożenia powodującymi utratę kości, jej przyczyny są nieznane,
  
• osteoporoza młodzieńcza – rzadka postać choroby o różnym nasileniu, występująca u dzieci przed okresem dojrzewania. Jest to choroba samoograniczająca się z ustaniem występowania złamań w okresie pokwitania. Przyczyna jest ciągle nieznana,
  
• wtórna osteoporoza – to nasilona utrata kości wystarczająca do spowodowania atraumatycznych, złamań z powodu takich czynników zewnętrznych, jak: nadmiar kortykosteroidów, reumatoidalne zapalenie stawów, przewlekłe choroby nerek i wątroby, zespoły złego wchłaniania, układowa mastocytoza, nadczynność przytarczyc, nadczynność tarczycy, różnorodny hipogonadyzm i inne.

Główne objawy tej choroby to;

• ostre i przewlekłe bóle pleców,
• kifoza lub skolioza kręgosłupa,
• atraumatyczne złamania,
• brak obwodowych zniekształceń kości,
• zmniejszenie wzrostu.

Główną przyczyną osteoporozy jest przebycie menopauzy u kobiet, jest to przyczyna osteoporozy menopauzalnej. Pozostałe przyczyny nie są znane i chociaż utrata tkanki kostnej jest nieuchronnym następstwem starzenia się, osteoporoza występuje dużo częściej u osób, które nie osiągnęły optymalnej szczytowej masy kostnej podczas wzrastania lub następnie traciły ją szybciej w następstwie pomenopauzy bądź stanów chorobowych, czy innych czynników zagrożenia zwiększających utratę tkanki kostnej.

Czynniki zwiększające ryzyko wystąpienia choroby są następujące;

• dietetyczne – niewystarczające spożycie wapnia, nadmierne fosforanów/białka; niewystarczające spożycie wit. D w podeszłym wieku,
• fizyczne – unieruchomienie, siedzący tryb życia,
• środowiskowe – alkohol, papierosy, kawa,
• choroby – choroby przewlekłe, endokrynopatie ,
• jatrogenne – kortykosteroidy, nadmierna substytucja hormonami tarczycy, przewlekłe stosowanie heparyny, chemioterapia, diuretyki pędowe, leki przeciwdrgawkowe, napromieniowanie,
• genetyczne/rodzinne – suboptymalna masa kości w okresie dojrzewania, „rodzinna szybka utrata tkanki kostnej”.

Wyniki wszystkich „rutynowych” badań zwykle są prawidłowe w przypadku osteoporozy. Aktywność fosfatazy zasadowej może być przemijająco zwiększona po złamaniach, obserwuje się zwiększone wydalanie z moczem pirydynoliny i hydroksyproliny, które wskazują na typ z szybką przebudową kości.

 

Zmianą patologiczną jest zmniejszona masa szkieletu, w obrębie kości gąbczastej w większym stopniu niż w obrębie kości zbitej. Obserwuje się utratę połączeń beleczkowych, różną liczba osteoklastów i osteoblastów. Nie są widoczne inne choroby metaboliczne kość, brak zwiększenia zawartości niezmineralizowanego osteoidu, a szpik kostny jest prawidłowy lub atroficzny.

Dieta powinna redukować nadwagę u osób otyłych. Osoby z osteoporozą powinny spożywać 1500 mg wapnia dziennie ze wszystkich źródeł, jeśli nie występuje hiperkalciuria lub kamica nerkowa w wywiadzie. Wskazane jest aby unikać nadmiernego spożycia fosforanów i białka, np. unikać napojów zawierających kwas fosforanowy i nadmiernego spożycia mięsa. Dieta powinna dostarczać 400-800 j.m. wit. D dziennie.

Ogólne zasady profilaktyczne to przede wszystkim dieta, ruch, substytucja hormonalna zaraz po menopauzie, zwiększone spożycie wapnia, odpowiednie spożycie wit. D oraz profilaktyka podczas fazy osteopenicznej.

Powikłania choroby to przede wszystkim ciężki unieruchamiający ból, objawy neurologiczne grzbietowo/lędźwiowe wtórne w stosunku do złamania kręgu, oraz inwalidztwo, a nawet śmierć w stosunku do wtórnych powikłań złamania bliższej nasady kości udowej.

U70% pacjentów leczenie prowadzi do stabilizacji objawów szkieletowych, w części przypadków następuje nieznaczny wzrost masy kostnej, a także złagodzenie bólów i zwiększona ruchliwość. 2-30% złamań nasady bliższej kości udowej prowadzi do stanu wymagającego przewlekłej opieki, a nawet do przedwczesnego zgonu z powodu powikłań pomimo leczenia.

Z osteoporoza może równocześnie występować nadużywanie kortykosteroidów, reumatoidalne zapalenie stawów, przewlekłe choroby wątroby/nerek, zespoły złego wchłaniania, układowa mastocytoza, nadczynność tarczycy, także jatrogenna, zaburzenia dotyczące jedzenia.

Warto wspomnieć, że osteoporoza pierwotna występuje rzadko u rasy czarnej, natomiast najbardziej podatni są pacjenci pochodzący z Wysp Brytyjskich, Skandynawii, północnej Europy i Azji.