Odma opłucnowa

Odma opłucnowa polega na obecności powietrza (lub innego gazu) w przestrzeni między opłucną ścienną a opłucną płucną. Odma wywiera wpływ zarówno na układ oddechowy jak i krążenia. Od ilości uwięzionego powietrza jest uzależniony stopień zapadnięcia płuca:

• odma samoistna – może być pierwotna lub wtórna,
• odma urazowa – może współistnieć z krwiakiem opłucnej,
• odma wentylowa – powietrze w jamie opłucnej znajduje się tam pod ciśnieniem wyższym niż w przyległej tkance płucnej i naczyniach.

Objawy mogące świadczyć o wystąpieniu odmy to przede wszystkim;

• ból w klatce piersiowej o nagłym początku, ostry, nasilający się przy oddychaniu, kaszlu lub ruchach klatki piersiowej,
• asymetria ruchów oddechowych klatki piersiowej,
• duszność i sinica (w niektórych przypadkach),
• niewydolność oddechowa,
• słabe, przyśpieszone tętno, bladość powłok, rozdęcie żył szyjnych, niepokój, boczne przesunięcie tchawicy,
• wstrząs,
• niewydolność krążeniowa,
• osłabienie szmeru oddechowego.

Główną przyczyną schorzenia jest przebicie opłucnej płucnej i wypływ powietrza z płuc, czasem gaz wytwarzany przez drobnoustroje w ropniaku opłucnej lub przebicie ściany klatki piersiowej, przepony.

Czynniki zwiększające ryzyko powstania odmy to urazy (złamanie żebra, rozerwanie oskrzela, przedziurawienie przełyku), pęknięcia leżącego powierzchownie pęcherza rozedmowego w następstwie kaszlu lub gry na instrumencie dętym, gwałtowne ćwiczenia gimnastyczne o charakterze rozciągającym, loty na dużej wysokości, pylica, przewlekła obturacyjna niewydolność oddechowa, nurkowanie, astma oskrzelowa, rzadkie choroby wrodzone, pęknięcie ropnia, mukowiscydoza, zapalenie płuc, palenie papierosów, duże wahania ciśnienia atmosferycznego, intubacja i oddech kontrolowany z respiratora.

Odma opłucnowa może zostać omylnie zdiagnozowana w czasie zapalenia opłucnej czy osierdzia, zawału serca, przepukliny przeponowej lub rozworu przełykowego przepony oraz tętniaka rozwarstwiającego aorty.

Gazometria wykonana w zaawansowanej odmie opłucnowej daje następujące wyniki;  pH < 7,35;  p02 < 80 mm Hg (10,6 kPa); pC02 > 45 mm Hg (6,0 kPa).

Nie wiadomo nic na temat swoistych środków zapobiegawczych, można jednak unikać sytuacji zwiększających ryzyko odmy, takich jak przebywanie na dużych wysokościach, loty samolotami nie wyposażonymi w kompresję powietrza, nurkowanie czy palenie tytoniu.

Powikłaniem odmy opłucnowej może być obrzęk płuc po gwałtownym rozprężeniu płuca, przetoka oskrzelowo-opłucnową po chirurgicznym zaopatrzeniu odmy, zawał mięśnia sercowego lub zatrzymanie oddechu. Zabieg operacyjny jest wskazany w razie dwukrotnego wystąpienia odmy samoistnej po tej samej stronie.

W przypadku niewielkiej odmy samoistnej powietrze z jamy opłucnej zostaje wchłonięte w ciągu kilku dni natomiast duża odma zostaje samoistnie wchłonięta w ciągu 2-4 tygodni. Ryzyko nawrotu dolegliwości wynosi 30-50%.

U dzieci odma opłucnowa występuje bardzo sporadycznie, nie licząc oczywiście różnego typu urazów. Natomiast w wieku podeszłym zwiększa się częstość powikłań i śmiertelność.

Odma stanowi znane, chociaż bardzo rzadkie powikłanie akcji porodowej. Należy podejrzewać odmę, jeżeli u rodzącej wystąpią duszność i ból w klatce piersiowej.