Czkawka

Czkawka to nagły, mimowolny skurcz mięśni oddechowych (głównie przepony), kończący się nagle zamknięciem przez nagłośnię wpływu powietrza, co powoduje powstanie charakterystycznego dźwięku.

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: oddechowy, nerwowy.

OBJAWY

Czkawka pojawia się w krótkich odstępach czasu i trwa tylko kilka sekund lub minut; okres trwania dłuższy niż 48 h wskazuje na podłoże organiczne lub metaboliczne; uporczywa czkawka może się pojawiać stale przez miesiące i lata; częstotliwość czkawki wynosi od 4 do 60 na minutę.

PRZYCZYNY
Patofizjologia czkawki jest nieznana; może towarzyszyć przeszło 100 schorzeniom, czkawka jest wynikiem stymulacji jednej lub większej liczby gałęzi łuku odruchowego (nerwów przeponowego i błędnego) z „centrum czkawki” umiejscowionym w górnej części rdzenia kręgowego, u mężczyzn ponad 90% czkawki ma podłoże organiczne, u kobiet zaś częstsza jest przyczyna psychogenna, swoiste przyczyny leżące u podłoża czkawki:

• alkoholizm,
• uszkodzenie o.u.n. (guzy pnia, uszkodzenie naczyniowe, choroba Parkinsona),
• podrażnienie przepony (guzy, zapalenie osierdzia, przepuklina, powiększenie śledziony i wątroby, zapalenie otrzewnej),
• włos, owad, ciało obce drażniące błonę bębenkową,
• zapalenie gardła i krtani,
• uszkodzenia śródpiersia i inne w obrębie klatki piersiowej (zapalenie płuc, tętniak aorty, gruźlica, zawał mięśnia sercowego, rak płuc),
• uszkodzenia przełyku (zapalenie przełyku w następstwie refluksu, achalazja, kandydoza przełyku, rak, zwężenie),
• uszkodzenie żołądka (wrzód, rozstrzeń, rak),
• uszkodzenie wątroby (zapalenie, hepatoma),
• uszkodzenie trzustki (zapalenie, torbiele rzekome, rak),
• choroby zapalne jelit,
• kamica żółciowa, zapalenie woreczka żółciowego,
• schorzenia prostaty,
• zapalenie wyrostka robaczkowego,
• zmiany pooperacyjne w jamie brzusznej,
• przyczyny toksyczno-metaboliczne (mocznica, hiponatremia, skaza moczanowa, cukrzyca),
• czkawka indukowana przez leki (deksametazon, metyloprednizolon, benzodiazepiny, alfa-metyldopa),
• przyczyny psychogenne (nerwica histeryczna, depresja, symulacja choroby),

CZYNNIKI RYZYKA

• znieczulenie ogólne,
• stan pooperacyjny,
• podrażnienie gałęzi nerwu błędnego,
• strukturalne, naczyniowe, infekcyjne lub pourazowe uszkodzenia o.u.n.

TRYB LECZENIA

• ambulatoryjny (zwykle),
• hospitalizacja (wiek podeszły, osłabienie lub oporna czkawka).

LECZENIE OGÓLNE
Leczenie swoistych przyczyn leżących u podłoża czkawki, jeżeli są znane:

• rozszerzenie niedrożnego lub zwężonego przełyku,
• usunięcie włosa lub ciała obcego z przewodu słuchowego,
• gorzkie nalewki, jeśli czkawka została wywołana przez alkohol,
• stymulacja gardła cewnikiem w razie czkawki operacyjnej lub pooperacyjnej,
• leczenie przeciwgrzybicze w przypadku kandydozy przełyku,
• regulacja gospodarki elektrolitowej;
  

proste domowe sposoby leczenia czkawki:

• połknąć pełną łyżeczkę cukru,
• ssanie twardego cukierka lub połknięcie masła orzechowego,
• wstrzymanie oddechu i zwiększenie ciśnienia przepony (próba Valsalvy),
• naciągnięcie języka,
• podniesienie języczka podniebienia miękkiego zimną łyżeczką,
• picie ze szklanki trzymanej w pewnej odległości od ust,
• przestraszenie,
• sole trzeźwiące,
• oddychanie do torebki papierowej (nie plastykowej),
• popijanie zimnej wody;
  

postępowanie lekarskie celem likwidacji czkawki:

• zmniejszenie rozszerzenia żołądka (płukanie żołądka, aspiracja zawartości żołądka, wywołanie wymiotów),
• drażnienie nerwu błędnego (ucisk nadoczodołowy, masaż zatoki szyjnej, masowanie palcem odbytnicy) przydatne pod warunkiem zachowania ostrożności,
• stymulacja ośrodka oddechowego (oddychanie 5% dwutlenkiem węgla),
• blokada nerwu przeponowego dominującej połowy przepony, zmiażdżenie nerwu przeponowego, transekcja,
• metody psychiatryczne (hipnoza, modyfikacja zachowania),
• różne (kardiowersja, akupunktura).

POWIKŁANIA

• niemożność jedzenia,
• utrata masy ciała,
• wyczerpanie, osłabienie,
• bezsenność,
• zaburzenia rytmu serca,
• rozejście się brzegów rany,
• śmierć (rzadko).

PRZEBIEG CHOROBY I ROKOWANIE

• czkawka ustępuje w czasie snu,
• najczęstsza ostra, łagodna czkawka ustępuje po środkach domowych lub samoistnie,
• uporczywa czkawka może trwać latami,
• czkawka może występować nadal pomimo obustronnego uszkodzenia nerwów przeponowych.