Choroba refluksowa przełyku to inaczej zarzucanie treści żołądkowo-dwunastniczej do przełyku z zapaleniem lub bez zapalenia przełyku.

Objawy tej choroby są następujące;

• zgaga,
• cofanie się treści żołądkowej,
• dysfagia,
• ból typu wieńcowego w klatce piersiowej,
• skurcz oskrzeli,
• zapalenie krtani,
• przewlekły kaszel,
• uczucie „gałki”,
• u niemowląt: nawracające wymioty, brak prawidłowego rozwoju, zespół bezdechu.

Przyczyną choroby są zaburzenia relaksacji dolnego zwieracza przełyku. Refluks może występować u kobiet w ciąży. Może być wynikiem osłabionej motoryki przełyku i nieprawidłowej czynności LES. U niemowląt przyczyna choroby może być relaksacja zwieracza. U wszystkich grup wiekowych może występować opóźnione opróżnianie żołądkowe lub nadmierne wydzielanie kwasu.

Do czynników zwiększających prawdopodobieństwo choroby zalicza się pokarmy, które obniżają ciśnienie w dolnym zwieraczu przełyku, pokarmy, które drażnią śluzówkę przełyku, przepuklinę rozworu przełykowego, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, kawę, niektóre laki, założony na stałe zgłębnik żołądkowy oraz urazy klatki piersiowej.
U małych dzieci przyczyną choroby może być zespół Downa, opóźnienie rozwoju, porażenie mózgowe, stan po zabiegu przetoki tchawiczo-przełykowej.

Diagnoza może być mylnie postawiona przy chorobach takich jak infekcyjne zapalenie przełyku, chemiczne zapalenie przełyku, uszkodzenie popromienne, choroba Crohna, dusznica bolesna, rak przełyku, zapalenie przełyku wywołane połykaniem tabletek, achalazja oraz  choroba wrzodowa.

W celu jednoznacznego zdiagnozowania choroby wykonuje się badania z zakresu diagnostyki obrazowej. Zalicza się tutaj badanie radiologiczne kontrastowe przełyku, w którym stwierdza się zazwyczaj obecność przepukliny wślizgowej rozworu przełykowego, nieregularność błony śluzowej z powodu zapalenia i obrzęku, widoczne podłużne poletkowanie, nadżerki, oraz owrzodzenia i gładko obrysowane zwężenia.

Osoba cierpiąca z powodu refluksu powinna unikać w diecie czekolady, mięty, cebuli, potraw bogatotłuszczowych, alkoholu, tytoniu, kawy oraz soków owocowych.

Profilaktyka choroby jest długotrwała, stosuje się podtrzymującą terapię lekami blokującymi receptory H2 wraz z odpowiednim trybem życia i modyfikacją diety w celu zapobiegania nawrotom objawów. Każdego roku chory powinien wykonać endoskopię, biopsję i cytologię w celu wykrycia dysplazji Barretta.

Wśród powikłań wyróżnia się objawy ze strony płuc, uszu, nosa i gardła, a także ból w klatce piersiowej nie będący pochodzenia sercowego.

Rzeżączka to zakażenie miejscowe dotyczące dolnych odcinków dróg moczowo-płciowych. W niekorzystnych dla ustroju warunkach może stać  się  zakażeniem  uogólnionym  i  powodować  poważne  powikłania.

Rzeżączkę wywołuje dwoinka rzeżączki – Neisseria gonorrhoeae. Dwoinki te są patogenne przede wszystkim dla błon śluzowych pokrytych nabłonkiem walcowatym, do którego łatwo przenikają i wywołują stan zapalny, połączony z odczynem komórkowym w warstwie podśluzówkowej. Błony śluzowe pokryte nabłonkiem wielowarstwowym  lub  przejściowym  są  mniej  podatne  na  zakażenie.
Do zakażenia dochodzi głównie przez kontakt bezpośredni, rzadziej pośredni. Prawie wyłącznie przez kontakt seksualny. U małych dzieci przyczyną zakażenia jest pośredni kontakt z wydzieliną zakaźną przeniesioną przez zakażone przedmioty. Zakażenie spojówek oka u noworodków następuje w czasie akcji porodowej od chorej na rzeżączkę matki, objawia się obrzękiem i zaczerwienieniem spojówek jednego lub obu oczu. U małych dziewczynek zakażenie rzeżączką przebiega jako zapalenie sromu i pochwy. Zakażenie rzeżączką oprócz zajęcia cewki wywołuje zapalenie sromu i pochwy oraz ujścia zewnętrznego szyjki macicy. Spływająca wydzielina ropna może zakazić odbytnicę. W obfitej wydzielinie śluzowo-ropnej w badaniu mikroskopowym stwierdza się obecność dwoinek rzeżączki. Zakażenie szybko przenosi się na rogówkę.
Ważne jest podjecie szybkiej terapii.
U mężczyzn najbardziej podatne na zakażenie są takie miejsca jak cewka moczowa, gruczoły cewki moczowej, gruczoły opuszkowo-cewkowe, gruczoł krokowy, pęcherzyki nasienne i najądrze. U kobiety najwcześniej ulega zakażeniu cewka moczowa i jej gruczoły, szyjka macicy, a następnie gruczoły przedsionkowe mniejsze i większe oraz jajowody. Również podatna na zakażenie jest błona śluzowa odbytnicy zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Błona śluzowa jamy ustnej i migdałków może ulec zakażeniu w następstwie stosunków oralno-genitalnych.

Zakażeniu dwoinką rzeżączki towarzyszy obfity ropny wyciek z ujścia cewki moczowej. W wydzielinie stwierdza się w badaniu mikroskopowym obecność bakterii. W miarę trwania choroby ilość wydzieliny zmniejsza się. Nieraz od początku przebiegu choroby objawy są słabo wyrażone. U mężczyzn zakażenie, początkowo ograniczone do cewki przedniej, może z czasem przejść na cewkę tylną oraz wywołać powikłanie w postaci zapalenia najądrza, gruczołu krokowego, zapalenia stawów i zapalenia wsierdzia. U kobiet występuje zapalenie cewki i szyjki macicy, lecz objawy mogą być słabo wyrażone i przez chorą nie zauważone. Podczas miesiączkowania zakażenie może przejść na jajowody i spowodować zapalenie przydatków i przylegających odcinków otrzewnej w obrębie miednicy małej. W dalszym przebiegu choroba przechodzi w okres przewlekły, powodując długotrwałe dolegliwości oraz znacznie upośledzając stan zdrowia kobiety.

Zaraźliwość rzeżączki nie leczonej może trwać miesiące, a nawet lata. U kobiet nasila się w okresie przed miesiączkowaniem i po nim. Ustaje po zastosowaniu właściwej terapii.

Rzeżączkę zalicza się obecnie do najczęstszych chorób zakaźnych i w wielu krajach liczba zachorowań stale narasta. Szczególnie w niektórych krajach rozwijających się zapadalność jest bardzo wysoka. Przykładowo w Nigerii choruje 3 – 5% całej ludności. W Ugandzie zapadalność wśród mężczyzn wynosi 9%, a wśród kobiet 18% całej populacji. Wysoką zapadalność stwierdza się w krajach Ameryki Północnej i Południowej, jak również w niektórych krajach Azji i Europy. W Polsce wskaźnik zachorowań w 1979 r. wynosił 113 na 100 000. W latach następnych obniżył się do 60,3/100 000 (1983 r.). Na zakażenie są podatni zarówno mężczyźni, jak i kobiety. Największa zapadalność jest wśród młodzieży w grupach wieku o największej aktywności seksualnej. W Polsce rzeżączką małych dzieci jest zjawiskiem rzadkim. Również rzeżączkowe zapalenie spojówek noworodków występuje tylko sporadycznie, w przypadkach zaniedbania wykonania zabiegu Credego.
Rzeżączka rozpoznawana jest na podstawie obrazu klinicznego i przebiegu choroby, oraz wykonuje się badania laboratoryjne na wykrycie gonokoków badaniem mikroskopowym w preparatach odpowiednio barwionych lub za pomocą posiewu i hodowli na specjalnym podłożu. W rzeżączce przewlekłej badanie trzeba nieraz powtarzać kilkakrotnie. W przypadkach trudnych pod względem diagnostyki pomocne może być badanie metodą immunofluorescencyjną.

Chory nie wymaga izolacji. Rozpoczęte właściwe leczenie szybko likwiduje zakaźność. Do czasu wyleczenia chory powinien powstrzymywać się od stosunków seksualnych z innymi osobami, jak również z poprzednim swoim partnerem ze względu na możliwość reinfekcji. W okresie zakaźnym obowiązuje ścisłe przestrzeganie higieny ze względu na zakaźność wydzieliny z narządów płciowych. Zaleca się, aby kobiety, będące kontaktem chorych na rzeżączkę mężczyzn, poddawać natychmiast tzw. leczeniu profilaktycznemu ze względu na występujące u nich nieraz trudności diagnostyczne i konieczność powtarzania badań, co odwleka moment rozpoczęcia leczenia i sprzyja szerzeniu się rzeżączki.

Nowotwór jelita grubego
Nowotwór złośliwy wywodzący się z nabłonka okrężnicy, odbytnicy lub kanału odbytu; gruczolakorak  – najczęstsza postać histologiczna; przeważnie rozwija się na podłożu łagodnego gruczolaka; rozmieszczenie nierównomierne – 38% w części bliższej, a 62% w części dalszej okrężnicy i w odbytnicy. Wyróżniamy:

• rakowiak  – występuje rzadko; wywodzi się z jelitowych komórek srebrochłonnych; umiejscowiony zazwyczaj w wyrostku robaczkowym lub w odbytnicy; nie daje przerzutów, jeśli nie przekracza 2 cm średnicy,
• rak płaskonabłonkowy – rzadka postać raka; występuje w kanale odbytu,
• czerniak złośliwy – występuje rzadko; zazwyczaj ma postać zmiany barwnikowej położonej w pobliżu linii grzebieniastej.

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: pokarmowy.

OBJAWY

• objawy różne w zależności od umiejscowienia,
• wczesne zmiany są często bezobjawowe,

gruczolakorak prawej potowy okrężnicy:

• 0 niedokrwistość,
• 0 bolesność lub wyczuwalny auz w prawym dolnym kwadrancie brzucha, 0 utajona krew w stolcu, 0 zmiana wyglądu stolca (rzadko);

gruczolakorak lewej połowy okrężnicy:

• zmiana częstości oddawania stolca (zaparcie lub biegunka),
  
• stolec zwężony („otówkowaty”),
  
• domieszka świeżej, czerwonej krwi w stolcu;

gruczolakorak odbytnicy:

• krwawienie z odbytu (świeża krew),
• bolesne parcie na stolec,
• guz wyczuwalny w badaniu per rectum;

rakowiak:

• zwykle stwierdzany przypadkowo,
• gdy umiejscowiony w wyrostku robaczkowym – objawy zapalenia wyrostka,
• krwawienie z odbytu,
• kurczowe bóle brzucha,
• zespół rakowiaka (występuje przy przerzutach do wątroby) – napadowe zaczerwienienie twarzy, kurczowe bóle brzucha, biegunka;

rak płaskonabłonkowy:

• ból przy oddawaniu stolca, 0 krwawienie z odbytu,
• guz lub owrzodzenie w kanale odbytu, 0 nie gojąca się szczelina odbytu.

PRZYCZYNY

• niejasna; istotną rolę odgrywają czynniki zarówno genetyczne, jak i środowiskowe,
• czynniki środowiskowe – dieta bogata w tłuszcze zwierzęce i uboga w błonnik.

CZYNNIKI RYZYKA

gruczolakorak:

• 2/3 przypadków – powyżej 50 r.ż.,
• wrzodziejące zapalenie całego jelita grubego (po 10 latach trwania choroby – 2% rocznie),
• polipowatość rodzinna,
• łagodne gruczolaki jelita grubego (typ cewkowy – 3%, kosmkowy – 9-12%),
• współistniejący rak jelita grubego w innym miejscu (synchroniczny) – 5%,
• przebyty rak jelita grubego (metachronicz-ny) – 2-5%;

rakowiak:

• zespół mnogiej gruczolakowatości endo-krynnej (MEA, MEN) – rzadko,
• rakowiak o innym umiejscowieniu narządowym (w jelicie cienkim, oskrzelach);

rak płaskonabłonkowy:

• choroba Bowena,
• choroba Pageta.

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• zwężenia jelita (niedokrwienie, choroba Crohna, uchyłkowatość),
• inne nowotwory (rak gruczołu krokowego, tłuszczak, mięśniak gładkokomórkowy, mięsak, inne),
• nacieki zapalne i zmiany o innym charakterze (ropień pełzakowy, gruźliczak, guzki krwawnicze),
• twory na zewnątrz jelita (ropnie, torbiele).

BADANIA LABORATORYJNE

• dodatni wynik próby na obecność krwi utajonej w kale,
• niedokrwistość,
• stężenie kwasu 5-hydroksyindolooctowego (5-HIAA) w moczu – podwyższone w przypadku rakowiaka,
• stężenie antygenu karcynoembrionalnego w osoczu (CEA).

PATOLOGIA

gruczolakorak:

• 0może mieć wygląd owrzodzenia, polipa lub nacieku kalafiorowatego; może naciekać otaczające struktury anatomiczne lub szerzy się drogą chłonną lub krwionośną (przerzuty stopnie zaawansowania klinicznego odpowiadają głębokości nacieku,
• stopień A Dukesa – naciek ograniczony do błony śluzowej lub błony śluzowej i podśluzowej,
• stopień B1 Dukesa – naciek sięga do warstwy mięśniowej, nie przekracza surowicówki
  
• stopień B2 Dukesa – naciek przekracza surowicówkę,
• stopień C Dukesa – zajęcie regionalnych węzłów chłonnych,
• stopień D Dukesa – odległe przerzuty ( troba, płuca),

rakowiak:

• często bywa wielomiejscowy,
• przerzuty drogą krwionośną i chłonną;

rak płaskonabłonkowy:

• przeważnie w postaci owrzodzenia,
  
• może mieć różne rozmiary,
  
• przerzuty do węzłów chłonnych.

TRYB LECZENIA: hospitalizacja.
DIETA: z reguły normalna; u chorych ze stomią może być korzystne unikanie pokarmów wzdymających (takich jak: kapusta, fasola, cebula, alkohol).

Rzęsistkowica to choroba pierwotniakowa mężczyzn i kobiet umiejscowiona w obrębie narządów moczowo-płciowych. Proces chorobowy obejmuje układ rozrodczy, nerki i drogi moczowe.

Objawy zakażenia dzieli się na  dwie grupy
w chwieli rozpoznanie choroby, objawy występują u 40% kobiet, w sposób typowy manifestują się lub zaostrzają w czasie menstruacji;

• upławy zwykle obfite i zgromadzone w tylnym sklepieniu pochwy w postaci jeziorka – mogą być pieniące,
• podrażnienie sromu i pochwy,
• ból przy oddawaniu moczu,
• wyczuwalna nieprzyjemna woń z pochwy,
• „truskawkowa szyjka macicy” z powodu punkcikowatych wybroczyn,
• przekrwienie błony śluzowej pochwy,
• ból przy stosunku płciowym,
• uczucie przykrego bólu w okolicy nadłonowej,
• nadżerka szyjki macicy,

u wielu mężczyzn zarażenie przebiega bezobjawowo, jednak może się pojawić;

• wydzielina z cewki,
• ból przy oddawaniu moczu,
• zapalenie najądrzy w rzadkich przypadkach.

Przyczyną choroby jest rzęsistek pochwowy (Trichomonas vaginalis) jest pierwotniakiem o kształcie gruszkowatym. Należy do względnych beztlenowców i zwykle przenosi się drogą płciową, chociaż możliwe jest zakażenie również drogą nieweneryczna, ponieważ pierwotniaki przeżywają w wilgotnym środowisku kilka godzin. Pozytywny jest fakt, iż rzadko obserwuje się przeniesienie zarażenia z matki na dziecko. Okres wylęgania się choroby wynosi 3 do 28 dni.

Głównym czynnikiem sprzyjającym zakażeniu jest duża liczba partnerów seksualnych.

U kobiet zakażenie rzęsistkowe może zostać pomylone z takimi schorzeniami jak kandydoza pochwy i bakteryjne zapalenie pochwy. Zmiany zapalne umiejscowione w szyjce mogą prowadzić do błędnego rozpoznania zapalenia szyjki macicy. Błędne rozpoznanie u mężczyzn może wywołać zapalenie cewki moczowej wywołane przez chlamydie.

Spośród badań laboratoryjnych, w przypadku kobiet przeprowadza się badanie mokrego preparatu z wydzieliny pochwy, badanie pH pochwy, które u zakażonych wynosi > 4,5 u 90% kobiet. W mokrym preparacie zwykle uwidacznia się znacznie więcej komórek jednojądrzastych niż komórek nabłonkowych. W przypadku mężczyzna wykonuje się badania mokrego preparatu i posiewu wydzieliny z cewki po badaniu gruczołu krokowego.

W trakcie leczenia metronidazolem należy powstrzymać się od picia alkoholu.
Profilaktyka obejmuje stosowanie tzw. bezpiecznego seksu, czyli z użyciem prezerwatywy.
Powikłaniem schorzenia jest nawracające zarażenia.

Choroba w bardzo sporadycznych przypadkach występuje przed pokwitaniem, a ewentualne potwierdzenie rozpoznania u stosunkowo młodych osób,  powinno zwrócić uwagę rodziców bądź opiekunów na aktywność seksualną. Starsze osoby znajdują się w grupie ryzyka rzęsistkowicy.

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit to zapalne schorzenie jelit związane z antybiotykoterapią. Może wystąpić umiarkowana biegunka lub przejście przez kolejne stadia choroby, aż do ciężkiego zapalenia jelita. Zwykle choroba ma przebieg ostry i pogarszający się.

Główne objawy schorzenia to;

• biegunka,
• kurczowe bóle brzucha,
• tkliwość podczas palpacji podbrzusza,
• gorączka,
• nudności i wymioty,
• odwodnienie,
• hipoalbuminemia.

Przyczyny choroby są związane ze stosowaniem antybiotyków, szczególnie: klindamycyny, linkomycyny, ampicyliny, cefalosporyn. Rzadziej może wystąpić po zastosowaniu penicylin, erytromycyny, sulfametoksazolu, trymetoprymu, chloramfenikolu, tetracyklin, a także po chemioterapii nowotworów, leczeniu złożonym. Choroba może być wywołana przez Clostridium difficile i uwalniane przez nie toksyny.

Czynnikami zwiększającymi prawdopodobieństwo wystąpienia choroby jest m.in. niedawna operacja jelit, mocznica, niedokrwienie jelit, odżywianie przez zgłębnik, wlewy doodbytnicze, terapia lekowa, zmniejszenie odporności, przedłużony pobyt w szpitalu, podeszły wiek, czy zapalne choroby jelit.

Rozpoznanie może być mylnie postawione w przypadku innych chorób jelitowych, wywołanych np. przez  jelitowe drobnoustroje chorobotwórcze lub przez nieswoiste zapalne choroby jelit.

W potwierdzeniu diagnozy wykonuje się badania takie jak obecność leukocytów w stolcu, pojawia się leukocytoza we krwi obwodowej oraz pojawia się dodatni wynik testu ELISA na obecność toksyny Clostridium difficile.

Profilaktyka obejmuje rozsądne stosowanie środków przeciw drobnoustrojom. Kurację antybiotykową powinno się stosować najkrócej, jak to jest możliwe. W celu profilaktyki przeciwko nawrotom schorzenia wskazane jest przedłużone leczenie, stosowanie preparatów zawierających Lactobacillus oraz podanie innych mikroorganizmów konkurencyjnych w stosunku do C. difficile. W przypadku dzieci może nastąpić poprawa po podaniu dożylnym gamma-globuliny.

Powikłania chorobowe mogą prowadzić do odwodnienia, odczynowego zapalenie stawów, zespołu Reitera, wstrząsu, perforacji jelita, toksycznego rozdęcia okrężnicy, a nawet do śmierci.
Po właściwej terapii poprawa następuje u prawie wszystkich pacjentów, jednakże w przyszłości może wystąpić nawrót. W przypadku braku terapii śmiertelność wynosi 10-30%. W ciężkich przypadkach czasami konieczna jest kolektomia. Z chorymi w krytycznym stanie wiąże się znaczna chorobowość i umieralność.
Z tym schorzeniem może współistnieć złamanie kręgosłupa, niedrożność jelit, a nawet rak jelita grubego.
Choroba występuje rzadko w przypadku dzieci, ale nie można jej wykluczyć. Większość niemowląt jest nosicielami bakterii. U dzieci z chorobami nowotworowymi lub chorobą Hirschsprunga może wystąpić uaktywnienie zakażenia. U osób starszych występuje wyższa śmiertelność w przebiegu rzekomobłoniastego zapalenia jelit,
Należy podkreślić, że jeśli choroba wystąpi w ciąży, to możliwe są ciężkie powikłania.

Różyczka to wirusowa choroba wysypkowa dzieci i dorosłych, która występuje endemicznie i epidemicznie na całym świecie. Wiele przypadków choroby przebiega subklinicznie, ale wirus różyczki może wywołać zakażenie matczyno-płodowe i być przyczyną wad wrodzonych.

Objawy choroby dzieli się ze względu na sposób zakażenia wirusem
różyczka nabyta może przebiegać bezobjawowo lub wywoływać takie dolegliwości jak:

• powiększenie węzłów chłonnych,
• niska gorączka,
• wysypka – plamisto-grudkowa, zstępująca, może się łuszczyć,
• wykwity na błonie śluzowej jamy ustnej, wybroczyny na podniebieniu miękkim,
• zapalenie spojówek,
• powiększenie śledziony,
• katar,
• złe samopoczucie,
• ból głowy,
• bóle i zapalenie wielostawowe – zwłaszcza u młodych kobiet.

różyczka wrodzona może powodować takie schorzenia jak;

• zaćma,
• małoocze,
• zapalenie naczyniówki i siatkówki oka,
• przetrwały przewód tętniczy,
• zwężenie pnia płucnego,
• wady przegrody przedsionków i komór,
• głuchota nerwowo-czuciowa,
• małogłowie,
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu,
• upośledzony rozwój umysłowy,
• mała masa urodzeniowa,
• małopłytkowość z plamicą,
• demineralizacja kości,
• powiększenie wątroby i śledziony,
• duże ciemię,
• zaburzenia mowy i zachowania,
• wnętrostwo,
• przepuklina pachwinowa.

Przyczyną choroby jest zakażenie zawierającym pojedynczy łańcuch RNA wirusem różyczki z rodziny togawirusów. Wirus przenosi się drogą kropelkową z wydzielinami nosa i gardła. Okres wylęgania się choroby trwa 16-18 dni.
Ponieważ organogeneza zachodzi między 2 a 6 tyg. po zapłodnieniu, zakażenie wirusem różyczki w tym okresie jest najbardziej niebezpieczne. W drugim trymestrze ciąży układ odpornościowy płodu dojrzewa, przez co płód staje się mniej podatny na skutki zakażenia wewnątrzmacicznego.

Czynnikami ryzyka jest niedostateczna odporność poszczepienna lub obniżona odporność organizmu w momencie kontaktu z chorym, a także leczenie immunosupresyjne, ciąża, zamieszkiwanie w zagęszczeniu, uczęszczanie dzieci do szkoły, przedszkola itp. Zwiększonemu ryzyku zachorowania sprzyja późna zima oraz wiosna.

Różyczka nabyta może być pomylona z odrą, płonicą, mononukleozą zakaźna, toksoplazmozą, itd. Natomiast postawienie omylnej diagnozy różyczki wrodzonej obejmuje m.in. zakażenie wirusem cytomegalii, ospy wietrznej i półpaśca, polio, opryszczki zwykłej, zakażenie pikornawirusam, kiłę wrodzoną, malarię, itd.

W badaniach laboratoryjnych uwidacznia się umiarkowana leukopenia z względną limfocytozą, dodatnie jest wyniki hodowli wirusa różyczki z gardła, nosa, krwi. Przeprowadza się również inne badania.

Zmiany patologiczne to zahamowanie podziałów komórek po zakażeniu, zapalenie naczyń płodu, angiopatia łożyskowa oraz martwica tkanek.

Profilaktyka obejmuje szczepionkę przeciwko różyczce: obecnie zaleca się podanie 2 dawek skojarzonej szczepionki MMR. Zaleca się podanie pierwszej dawki w wieku 12-15 miesięcy, a drugiej – w wieku 4-6 lat lub 11-12 lat.
Zaleca się szczepienie osób podatnych na zakażenie z takich grup ryzyka jak chłopcy i dziewczęta przed okresem dojrzewania, kobiety przed zamążpójściem i po porodzie, uczniowie szkół średnich, personel przedszkolny, pracownicy służby zdrowia i wojska.
Szczepienie jest przeciwwskazane w ciąży, w stanach upośledzonej lub obniżonej odporności, a także w przypadku, kiedy w ciągu ostatnich 3 miesięcy podano choremu immunoglobuliny (Ig) lub krew, w ostrej chorobie przebiegającej z gorączką oraz w razie nadwrażliwości na składniki szczepionki. Osoby po szczepionce nie są zaraźliwe dla otoczenia, aczkolwiek można u nich z gardła wyizolować wirusa.

Różyczka nabyta może przebiegać z takimi powikłaniami jak przyzakaźne zapalenie mózgu, plamica małoptytkowa, bóle jąder oraz zapalenie wątroby o łagodnym przebiegu.
Natomiast przy różyczce wrodzonej może dojść do poronienia samoistnego, porodu martwego płodu lub porodu przedwczesnego. Może wystąpić postępujące różyczkowe zapalenie mózgu lub zaburzenia wewnątrzwydzielnicze.
Powikłania mogą wystąpić także po szczepionce. Może się pojawić powiększenie węzłów chłonnych, gorączka, wysypka, zapalenie oraz bóle wielostawowe, polineuropatia oraz idiopatyczna plamica trombocytopeniczna.

Różyczka nabyta przebiega łagodniej u dzieci niż u dorosłych, w USA 60% przypadków różyczki występuje obecnie u młodzieży w wieku dojrzewania i młodych dorosłych.

Szczególne środki ostrożności dotyczą kobiet w ciąży;

• zaleca się, by kobiety szczepione przeciwko różyczce nie zachodziły w ciążę przynajmniej przez 3 miesiące po szczepieniu,
• wirus zawarty w szczepionce może przejść przez łożysko, pomimo to nie zanotowano dotąd ani jednego przypadku różyczki wrodzonej u noworodka kobiety przez nieuwagę zaszczepionej w ciąży,
• minimalne ryzyko dla płodu związane z przypadkowym zaszczepieniem ciężarnej przeciwko różyczce nie jest wskazaniem do przerwania ciąży,
• w razie kontaktu ciężarnej z różyczką należy niezwłocznie oznaczyć w jej surowicy miano przeciwciał. Obecność przeciwciał świadczy o odporności i braku ryzyka zachorowania. W razie nieoznaczalnego stężenia przeciwciał oznaczenie należy powtórzyć 3 tyg. później. Obecność przeciwciał świadczy wtedy o zakażeniu. Jeżeli po raz kolejny uzyskano nieoznaczalne stężenie przeciwciał, to oznaczenie należy powtórzyć po następnych 3 tyg. Brak przeciwciał w tym oznaczeniu świadczy o braku zakażenia, obecność przeciwciał o zakażeniu i ryzyku wystąpienia różyczki wrodzonej u płodu,
• zastosowanie ludzkiej immunoglobuliny (gamma-globuliny) dostępnej w handlu nie chroni w skuteczny i przewidywalny sposób ani ciężarnej przed zachorowaniem na różyczkę, ani płodu przed różyczką wrodzoną,
• wiarygodna, oparta na PCR metoda wykrywania wirusowego RNA może umożliwić znacznie szybsze prenatalne rozpoznawanie zakażenia wirusem różyczki. Rutynowe używanie nie jest jeszcze dostępne.

Róża jest bakteryjnym zapaleniem skóry i tkanki podskórnej. Obejmuje również okoliczne węzły i naczynia chłonne. Choroba jest wywoływana przez paciorkowce grupy A. Ma najczęściej przebieg ostry, występują jednak odmiany przewlekłe o charakterze nawrotowym.

Do objawów choroby zalicza się;

• okres prodromalny z objawami ogólnego rozbicia, gorączką, dreszczami,
• bóle głowy, wymioty,
• bóle stawowe,
• świąd,
• przeczulica skóry w miejscach, gdzie mają wystąpić zmiany chorobowe,
• pęcherzyki,
• zaczerwienienie twarzy,
• obrzęk skóry i tkanki podskórnej, rozpoczynający się w postaci ogniska zaczerwienienia skóry,
• ognisko obrzęku z uniesieniem brzegów wyraźnie odgraniczone od otoczenia,
• obrzęk wykazuje skłonność do obwodowego rozprzestrzeniania się, a nasilenie zmian w części środkowej może słabnąć,
• niekiedy mogą się pojawiać pęcherzyki oraz złuszczanie,
• często zajęta jest skóra twarzy, zwłaszcza nosa i okolicy małżowin usznych,
• nawroty schorzenia dotyczą zwykle miejsc pierwotnie zakażonych,
• występowanie gorączki jest objawem pozwalającym różnicować różę z innymi schorzeniami skóry o podobnej symptomatologii.

Przyczyną choroby są paciorkowce beta-hemolizujące z grupy A.

Do czynników zwiększających ryzyko wystąpienia róży zalicza się rany pooperacyjne, pęknięcia naskórka i skóry, stany zapalne skóry, rany pourazowe i otarcia naskórka, owrzodzenia, przewlekłe schorzenia układowe oraz zaburzenia układu odpornościowego.

Choroba w rozpoznaniu może być mylnie stwierdzona przy takich schorzeniach jak rożyca, kontaktowe zapalenie skóry, obrzęk naczynioruchowy, toczeń rumieniowaty, zapalenie wielochrząstkowe, dermatofitydy oraz trąd gruzełkopodobny.

Po przeprowadzeniu badań laboratoryjnych w wynikach stwierdza się leukocytozę. Dodatkowo wykonuje się posiewy bakteriologiczne krwi, odczyn ASO. Możliwe jest wyhodowanie paciorkowców z wysięku ze zmian skórnych lub z obszarów skóry niezmienionej.

Profilaktyka obejmuje leczenie podtrzymujące antybiotykami w przypadkach przewlekłych i nawrotowych. Należy pamiętać, że mężczyźni, którzy się golą, w ciągu pierwszych 5 dni trwania róży twarzy są bardziej narażeni na wystąpienie nawrotów. W przypadkach o przebiegu nawrotowym należy poszukiwać potencjalnych ognisk zakażenia paciorkowcowego, np. przewlekłego zapalenia migdałków, zatok, okołozębowych ognisk zapalnych itp.

W powikłanych przypadkach choroby może wystąpić bakteriemia, szkarlatyna, zapalenie płuc, ropnie, powikłania zatorowe, zgorzel, zapalenie opon mózgowych, posocznica, a nawet zgon.

Właściwa terapia prowadzi do całkowitego wyzdrowienia, a obrzęk limfatyczny i bliznowacenie mogą stanowić powikłania przewlekłych lub nawrotowych postaci schorzenia. Niekiedy powikłaniem róży przewlekłej lub nawrotowej może być słoniowacizna. W bardzo nielicznych przypadkach choroba może ustępować samoistnie.

Paciorkowce grupy B mogą być przyczyną róży u noworodków i dzieci, zajęcie skóry brzucha częściej spotyka się u dzieci, natomiast zajęcie skóry twarzy lub kończyn jest częstsze u dzieci starszych.
W wieku podeszłym gorączka może nie być objawem dominującym, występuje większa podatność na wystąpienie powikłań. Zmniejszenie pojemności wyrzutowej serca może wystąpić u osób starszych, wyniszczonych, z istniejącą wadą serca. Występuje częstsze umiejscowienie zmian na skórze twarzy i kończynach dolnych.

Ropień mózgu to pojedyncze i mnogie ropnie zwykle powstają wtórnie w stosunku do pierwotnego ogniska zapalnego znajdującego się poza ośrodkowym układem nerwowym. Objawy kliniczne mogą przypominać guz mózgu, ale rozwijają się znacznie szybciej. Najpierw rozwija się proces zapalny, następnie martwica, a w końcu wokół ropnia wytwarza się torebka.

Główne objawy choroby to;

• na początku bóle głowy narastające do silnych,
• nudności, wymioty,
• zmiany psychiczne narastające do stuporu i śpiączki,
• brak gorączki lub nieznacznie podwyższona ciepłota ciała,
• sztywność karku,
• napady padaczkowe,
• obrzęk twarzy nerwu wzrokowego,
• ogniskowe objawy neurologiczne zależne od umiejscowienia ropnia.

Przyczyną choroby jest szerzenie się zakażenia przez ciągłość ze zmienionego zapalnie ucha, wyrostka sutkowatego, zatok lub ogniska zębopochodnego, zapalenie kości czaszki, otwarty uraz czaszki, przebyta kraniotomia, bakteriemia w przebiegu ropnia płuc, zapalenia płuc, bakteryjne zapalenie wsierdzia, zakażenie grzybicze jamy nosowo-gardłowej, toksoplazmoza (u pacjentów z AIDS), wrodzona wada sinicza serca, leczenie dożylne, w 20% przypadków nie znajduje się ogniska pierwotnego. Najczęstsze drobnoustroje będące przyczyną ropnia to paciorkowce, gronkowce, Gram-ujemne pałeczki jelitowe i beztlenowe, nokardia.

Czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia tej choroby są; AIDS, immunodepresja, nadużywanie podawania dożylnego leków.

Choroba może być pomylona z guzem mózgu, udarem, krwawieniem śródczaszkowym, ropniakiem podtwardówkowym, ropniem zewnątrztwardówkowym lub zapaleniem mózgu.

W badaniach laboratoryjnych leukocytoza może być prawidłowa lub lekko podwyższona. W hodowli z treści ropnia przeważają: Toxo-plasma gondii, gronkowce, tlenowce i beztlenowce, a w rzadkich przypadkach grzyby. W badaniach krwi stwierdza się nieznaczne zwiększenie odsetka granulocytów wielojądrzastych, podwyższony OB.

Dieta chorego powinna być płynna, jeśli występują nudność i wymioty.

Profilaktyka obejmuje odpowiednie leczenie stanów zapalnych ucha, wyrostka sutkowatego, ropni okołowierz-chołkowych zębów i innych czynników usposabiających. Stosuje się profilaktyczne podawanie antybiotyków po skomplikowanych złamaniach czaszki lub penetrujących ranach głowy.

Powikłaniem tej choroby są trwałe ubytkowe objawy neurologiczne, powikłania chirurgiczne, nawrót ropnia lub napady padaczkowe.

1/3 wszystkich przypadków stanowią dzieci. Rzadko stwierdza się ropień u niemowląt, natomiast z chorobą często współistnieją sinicze wrodzone wady serca. Wiek chorego nie wpływa na wielkość ropnia i na nasilenie ubytkowych objawów neurologicznych.

Rak pierwotny wątroby – pierwotny złośliwy guz wątroby pochodzący z komórek miąższowych (hepatocytów), naczyń krwionośnych lub kanalika żółciowego, wyłączając pęcherzyk żółciowy i drogi żółciowe; poza typem włóknisto-blaszkowym prawie zawsze związany z inną chorobą wątroby leżącą u podłoża, zwykle z marskością.

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: pokarmowy.

OBJAWY
wczesne stadium poddające się leczeniu:

• zespół paraneoplazmatyczny – feminizacja, dojrzewanie przedwczesne,
• wyczuwalne w badaniu fizykalnym guzki wątroby,
• wiek 2-6 lat – opór wyczuwalny w jamie brzusznej, powiększona wątroba o nieregularnym kształcie;

najczęstsze objawy występujące u osób dorosłych:

• rozpoznana marskość lub dominujące kliniczne objawy marskości – 80%,
• bóle brzucha – 80%, w prawym górnym kwadrancie, pobolewania aż do intensywnego bólu, nasilającego się przy wstrząsaniu,
• powiększenie wątroby – 80-90%, o nieregularnym kształcie, guzowatej, twardej, tkliwej,
• utrata masy ciała – 30%,
• szmer tętnicy wątrobowej – 20%,
• odgłos tarcia – rzadko, częściej w razie przerzutów do wątroby,
• nudności, wymioty,
• gorączka- 10-50%, stan podgorączkowy, przerywana,
• objawy paranowotworowe – osteoartropa-tia przerostowa, objawy rakowiaka, feminizacja, czerwienica,
• krew w jamie otrzewnowej, najczęstszą przyczyną jest guz,
• nie wyjaśniona dekompensacja dotychczas stabilnej marskości wątroby,
• zespół Budda-Chiariego,
• niedrożność żyły wrotnej, żyły głównej dolnej, żył nerkowych.

PRZYCZYNY

• marskość – odpowiada za 60-80% przypadków; marskość alkoholowa stanowi najczęstszą przyczynę w krajach zachodnich; ryzyko rozwoju pierwotnego raka wątroby na tle marskości alkoholowej wynosi 3-10% w odniesieniu do zmian drobnoguzkowych,
• zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B – związane z > 70% przypadków na całym świecie; najistotniejszy czynnik w krajach Afryki i Azji, lecz mniej ważny w krajach zachodnich; w USA HBsAg stwierdza się w 20% przypadków tego guza, zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C – 50-70% pacjentów HBsAg(-) mających przeciwciała anty-HCV, ważny czynnik w rozwoju pierwotnego raka wątroby nie związanego z zakażeniem HBV, szczególny problem w krajach Bliskiego Wschodu,
• mikotoksyny (atlatoksyny) – metabolity grzyba Aspergillus flavus, stanowiącego zanieczyszczenie żywotności; dwa rodzaje: B1 i pochodne oraz G1 i pochodne; B1 stanowi potencjalny karcynogen, najbardziej istotny w Afyce subsaharyjskiej i w Azji Południowo-Wschodniej, nie odgrywa istotnej roli w USA,
• polimery chlorku winylu (nie produkt ostateczny) powodują gruczolakoraka.

CZYNNIKI RYZYKA

• pierwotna choroba wątroby – marskość, przewlekłe aktywne zapalenie,
• osoby HBsAg(+), anty-HCV(+),
• przewlekłe stosowanie środków antykoncepcyjnych,
• hemochromatoza,
• niedobór alfai -antytrypsyny,
• pierwotna marskość żółciowa,
• zaburzenia metaboliczne (tyrozynemia, choroba Niemanna-Picka),
• schistosomoza, kamica pęcherzyka żółciowego, torbiele dróg żółciowych,
• cholangiosarcoma.

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• wczesny guz nie dający objawów – u podłoża choroba wątroby, np. marskość, przewlekłe zapalenie wątroby; łagodne zmiany guzowate, przerzuty gruczolakoraka, kamica pęcherzyka żółciowego, polip pęcherzyka żółciowego,
• późny guz dający objawy z powiększeniem wątroby – torbiel wątroby, gruczolak, naczyniak, ropień, złośliwe ogniska przerzutowe
• w wątrobie, aktywna marskość, zawał wątroby, nacieki tłuszczowe, zakrzepica żył wątrobowych, żyły wrotnej, żyły głównej dolnej, wirusowe zapalenie wątroby, alkoholowe zapalenie wątroby,
• pęknięcie guza – wszystkie objawy ostrego brzucha, pourazowa obecność krwi w jamie otrzewnowej.

Nowotwory złośliwe części zewnątrzwydzielniczej trzustki (w tym 90% gruczolakorak -adenocarcinoma, ponadto rak torbielakowo-gruczołowy – cystadenocarcinoma i rak pęcherzykowy – stanowią tylko 3% wszystkich nowotworów złośliwych, są jednak piątą pod względem częstości występowania przyczyną zgonów z powodu nowotworów w USA; nowotwory trzustki można podzielić na dwie kategorie:

• zmiany okołobradawkowe – najczęściej gruczolakorak głowy trzustki; rzadziej spotykany jest rak brodawki Vatera, dwunastnicy i przewodu żółciowego wspólnego; zmiany w tej okolicy charakteryzują się żółtaczką, utratą masy ciała i bólami w jamie brzusznej,
• zmiany trzonu i ogona trzustki – stanowią 30% gruczolakoraków trzustki; ze względu na zaotrzewnowe położenie i oddalenie od dróg żółciowych nowotwory te w chwili rozpoznania osiągają już zwykle znaczne rozmiary; do najczęstszych objawów należą utrata masy ciała i ból.

Układ/narząd (objęty procesem chorobowym): pokarmowy.

OBJAWY

• utrata masy ciała (90%),
• ból (75%),
• żółtaczka (65%),
• brak łaknienia (60%),
• świąd skóry (40%),
• cukrzyca (15%),
• niedożywienie (75%),
• powiększenie wątroby (65%),
• macalny pęcherzyk żółciowy (25%),
• bolesność uciskowa brzucha (20%),
• macalny guz (10%),
• wodobrzusze (5%).

PRZYCZYNY

• etiologia nieznana, chociaż obserwuje się liczne związki i zależności,
• obserwuje się związek z pochodzeniem rasowym, cukrzycą, paleniem tytoniu, narażeniem na działanie szkodliwych czynników środowiskowych i zawodowych i z zawartością tłuszczów w diecie,
• po skorygowaniu danych dotyczących palenia tytoniu nie stwierdzono związku między zachorowaniami na raka trzustki a zapaleniem trzustki oraz spożywaniem alkoholu i kawy.

CZYNNIKI RYZYKA

• wysoce prawdopodobne: przynależność rasowa, cukrzyca, palenie tytoniu,
• możliwe: narażenie na działanie czynników środowiskowych i zawodowych, dieta bogata w tłuszcze.

ROZPOZNANIE DIAGNOSTYKA

• kamica przewodowa,
• zapalenie trzustki,
• torbiel rzekoma trzustki,
• rak przewodów żółciowych,
• rak brodawki Vatera,
• nowotwór dwunastnicy,
• rak części wewnątrzwydzielniczej trzustki,
• nowotwory złośliwe o różnym charakterze, uciskające z zewnątrz drogi żółciowe,
• zwężenie dróg żółciowych,
• torbiel przewodu żółciowego wspólnego.

BADANIA LABORATORYJNE

• stężenie bilirubiny: u chorych z żółtaczką spowodowaną rakiem trzustki wynosi przeciętnie 15 mg/dl (256,5 u.mol/1), znacznie więcej niż w przypadku zmian nowotworowych (kamica przewodowa, zwężenie dróg żółciowych),
• u chorego, u którego nagle wystąpiła żółtaczka mechaniczna ze stężeniem bilirubiny przekraczającym 10 mg/dl (171,0 u.mol/1), należy wstępnie przyjąć, że jest ona spowodowana zamknięciem przewodu żółciowego wspólnego przez nowotwór (do czasu wykazania, że jest inaczej),
• aktywność fosfatazy alkalicznej w większości przypadków jest podwyższona, przeciętnie do 550 j.m./l – bez istotnej różnicy w stosunku do niedrożności nie związanej z nowotworem,
• niedokrwistość występuje mniej więcej w 60% przypadków,
• obecność krwi utajonej w stolcu stwierdza się u 90% chorych z nowotworami trzustki położonymi okołobrodawkowo,
• podwyższoną aktywność amylazy stwierdza się u zaledwie 5% pacjentów,
• markery nowotworowe: są bardzo przydatne w badaniach skriningowych i przy ocenie zaawansowania choroby nowotworowej; mogą wykazywać znaczną swoistość, zwłaszcza w razie skojarzonego zastosowania kilku markerów; badania z użyciem markerów nowotworowych stanowią dziedzinę diagnostyki dynamicznie się rozwijającą; w przyszłości można się spodziewać odkrycia nowych markerów i opracowania doskonalszych testów laboratoryjnych,

ZAPOBIEGANIE: unikanie palenia tytoniu.

POWIKŁANIA

• ból,
• żółtaczka,
• niedożywienie,
• cukrzyca – zwłaszcza u chorych po totalnej pankreatektomii,
• śmiertelność okołooperacyjna – 10-40%.

Nowotwór przełyku - rozwija się pierwotnie w przełyku, najczęściej w jego dolnej jednej trzeciej; typy histologiczne:

• rak płaskonabłonkowy,
• gruczolakorak (obecnie ponad 25% raków przełyku); w chwili rozpoznania aż w 80% stwierdza się już przerzuty do węzłów chłonnych,
• nowotwory łagodne przełyku – występują rzadko; typy histologiczne: mięśniak gładkokomórkowy (najczęstszy), brodawczak, polipowate włókniakonaczyniaki.

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: pokarmowy.

OBJAWY

• dysfagia przy połykaniu pokarmów stałych, stopniowo nasilająca się w ciągu tygodni lub miesięcy,
• zarzucanie treści pokarmowej i zachłyśnięcie (zwłaszcza w nocy),
• stopniowa utrata masy ciała,
• wyniszczenie,
• powiększenie węzłów chłonnych nadobojczykowych,
• niedrożność przełyku,
• czkawka,
• kaszel,
• chrypka,
• palce pałeczkowate,
• przewlekłe krwawienie z przewodu pokarmowego.

PRZYCZYNY: nieznana; w większości przypadków rak przełyku rozwija się pierwotnie, czasem jednak jest to nowotwór pochodzący z innych okolic.

CZYNNIKI RYZYKA

• palenie papierosów,
• nadużywanie alkoholu,
• nowotwory głowy i szyi,
• nadmiar azotanów w pożywieniu,
• zwężenie przełyku po oparzeniu ługiem,
• achalazja wpustu,
• niedokrwistość z atrofią przełyku,
• metaplazja – przełyk Barretta (rozwija się u 10-40% pacjentów z przewlekłym retluksem żołądkowo-przełykowym),
• zespół złego wchłaniania (celiakia),
• napromieniowanie,
• refluks żołądkowo-przełykowy.

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• nienowotworowe przyczyny zaburzeń połykania; achalazja wpustu,
• zaburzenia motoryki przełyku,
• ucisk przełyku z zewnątrz (zmiany chorobowe w śródpiersiu lub płucach).

BADANIA LABORATORYJNE
biopsja lub biopsja szczoteczkowa przełyku, niedokrwistość.

TRYB LECZENIA

• hospitalizacja,
• po zasadniczym leczeniu potrzebna aas; opieka w domu lub w wyspecjalizowanym ośrodkach.

LECZENIE OGÓLNE
Możliwości leczenia paliatywnego obejmuję: operacje paliatywne, radioterapię, chemiotepię, fotokoagulację laserową, laserową terafotodynamiczną, rozszerzanie mechaniczne założenie protezy przełyku (intubację przełyku) lub połączenie tych metod; indywidualny wybór leczenia zależy od zaawansowania nowotworu i dominujących objawów oraz od stanu zdrowia pacjenta.

DIETA

• płynna lub papkowata,
• wysokokaloryczna.

ZAPOBIEGANIE

• unikanie palenia tytoniu, spożywania nadmiaru alkoholu, narażenia na żrące środki chemiczne,
• regularna kontrola endoskopowa osób o zwiększonym ryzyku zachorowania (przełyk Barretta, nowotwory głowy i szyi).

Nowotwór pochwy

• zmiana złośliwa: (rak in situ) zmiana nowotworowa dotyczy całej grubości nabłonka pokrywającego ; naciek nie przekracza błony podstawnej nabłonka,

• inwazja nowotworowa: zmiany nowotworowe złośliwe w pochwie składają się u 90% pacjentek z komórek płaskonabłonkowych, a u pozostałych 10% są to gruczolakoraki, mięsaki i czerniaki; rak jasnokomórkowy jest odmianą gruczolakoraka,

• aby zmiana mogła zostać zaliczona do nowotworu złośliwego pochwy, musi dotyczyć jedynie pochwy; jeśli rak nacieka szyjkę lub srom, to taki guz jest uznawany za pierwotnego raka szyjki lub sromu.

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: rozrodczy.
OBJAWY

• nieprawidłowe krwawienie jest objawem najbardziej typowym; jest ono wynikiem obecności guza o kalafiorowatym kształcie,
• bolesne współżycie,
• krwawienia po stosunkach są wynikiem bezpośredniego urazu guza,
• ból oraz dolegliwości związane z wodonerczem występują wtedy, gdy guz nacieka otaczające tkanki i dochodzi do kości miednicy,
• w populacji dziecięcej mięsaki mogą występować jako guzy wystające z pochwy albo być przyczyną nieprawidłowych krwawień z dróg rodnych.

PRZYCZYNY

• kobiety po histerektomii z nowotworem złośliwym szyjki w wywiadzie są w wyższym stopniu narażone na rozwój raka płaskonabłonkowego pochwy, wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) towarzyszy gruczolakorakom oraz rakom płaskona-błonkowym sromu, pochwy i szyjki,
• palące tytoń są narażone w większym stopniu,
• gruczolakorak jasnokomórkowy pochwyu młodych kobiet często powstaje u narażonych na działanie dwuetylostyIbestrolu; jego występowanie, choć niezwykle rzadkie, dotyczy 1:1000 do 1:10 000 wszystkich kobiet poddanych działaniu dwuetylostylbestrolu,
• przerzuty znajdowane w pochwie pochodzą z innych zmian nowotworowych narządu płciowego,
• rak nerki i rak sutka mogą dać przerzuty do pochwy (rzadko).
• do pochwy może dawać przerzuty zarówno rak nerki, jak i rak piersi (rzadko).

CZYNNIKI RYZYKA

• w wywiadzie stwierdzenie raka płaskona-błonkowego szyjki i sromu,
• palenie tytoniu,
• wielu partnerów seksualnych.

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• śródnabłonkowe nowotworzenie w pochwie (VAIN) odnosi się do zmian nowotworowych, które nie przekraczają błony podstawnej,
• biopsja daje pewność, że zmiana inwazyjna nie zostanie przeoczona; zmiana inwazyjna przekraczająca błonę podstawną nigdy nie może być traktowana zachowawczo; inne zmiany nowotworowe, takie jak rak trzonu, szyjki, pęcherza moczowego lub okrężnicy, mogą naciekać pochwę lub dawać do niej przerzuty,
• u kobiet w wieku rozrodczym należy wziąć pod uwagę możliwość występowania choroby trofoblastu; pochwa jest częstym miejscem przerzutów; biopsja zazwyczaj wskazuje ognisko pierwotne guza.

BADANIA LABORATORYJNE: badanie cytologiczne zazwyczaj jest dodatnie, jeśli istnieje wyraźna zmiana.

PATOLOGIA

• stopień O – rak in situ,
• stopień I – guz naciekający, nie zajmujący tkanek przypochwia,
• stopień II – naciek w przypochwiu, bez zajęcia ścian miednicy,
• stopień III – naciek w przypochwiu do ściany bocznej,
• stopień IV A – guz naciekający pęcherz lub odbytnicę,
• stopień IV B – odległe przerzuty.

TRYB LECZENIA: ambulatoryjny lub hosoM zacja w zależności od zastosowanego leczenia.

LECZENIE OGÓLNE

• rak in situ może być leczony różnymi metodami: laserem waporyzującym pod kontrolą mikroskopową, kremem dopochwowym zawierającym 5-fluorouracyl, częściowym wycięcepochwy,
• brak zadowalających wyników po zastosowaniu chemioterapii w odniesieniu do raka płaskonabłonkowego,
• we wszystkich rodzajach guzów przerzuty odlegle raka pochwy są w niewielkim stccnk wrażliwe na chemioterapię.

INFORMACJA DLA CHOREGO
Jest to nowotwór rzadko występujący; pacjentki ze schorzeniem tego typu powinny byc leczone przez doświadczonego lekarza,
więcej informacji można uzyskać w poradniach onkologicznych.

Najczęstszym nowotworem pierwotnym płuc jest rak; wyróżnia się dwie duże grupy; są to:

• rak niedrobnokomórkowy, w tym rak płaskonabłonkowy (najczęstszy), gruczolakorak i rak wielokomórkowy,
• rak drobnokomórkowy,

Inne nowotwory złośliwe płuc są liczne, ale występują rzadko (chłoniak, blastoma, mięsak itp.).

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: oddechowy.

OBJAWY

• przebieg może być bezobjawowy:
• płucna osteoartropatia przerostowa,
• kaszel,
• utrudniony oddech,
• krwioplucie,
• ograniczenie wydolności fizycznej,
• ból w klatce piersiowej,
• chrypka,
• świsty,
• nadmierne zmęczenie,
• duszność,
• ból obręczy barkowej/ramion,
• zaburzenia połykania,
• bóle kostne,
• chudnięcie,
• zespół żyły czczej górnej,
• niedokrwistość.

PRZYCZYNY

• palenie tytoniu (w przeszło 90%),
• narażenie na działanie azbestu,
• przewlekłe zwłókniające zapalenie płuc,
• etery halogenowe,
• arsen nieorganiczny,
• radioizotopy,
• zanieczyszczenie atmosfery,
• inne metale.

ROZPOZNANIE -  DIAGNOSTYKA

• rak przerzutowy,
• ziarniniak,
• potworniak.

BADANIA LABORATORYJNE

• morfologia krwi (niedokrwistość),
• badanie stężeń Na+, K+, Ca2+ i aktywności enzymów wątrobowych,
• czas protrombinowy, czas tromboplastynowy, liczba płytek.

TRYB LECZENIA
Hospitalizacja w razie leczenia chirurgicznego, ambulatoryjna chemioterapia lub radioterapia  w przypadku raka drobnokomórkowego.

LECZENIE OGÓLNE

• radioterapia,
• immunoterapia,
• w razie potrzeby zwalczanie bólu,
• poradnictwo psychologiczne.

POSTĘPOWANIE CHIRURGICZNE: w raku niedrobnokomórkowym leczenie chirurgiczne jeżeli jest możliwe: stadia I i II i niektóre przypadki w stadium III.

• ZAPOBIEGANIE
• zaprzestanie palenia tytoniu,
• unikanie narażenia na działanie azbestu,
• unikanie narażenia zawodowego na metale,
• do rozważenia profilaktyka retinoidami, np. beta-karotenem.

POWIKŁANIA

• powstanie przerzutów,
• miejscowe nawroty,
• powikłania pooperacyjne;
• działania uboczne chemioterapii lub radioterapii: dysfagia (wywołana przez napromienianie, grzybicza),
  
• zakażenia,
  
• krwawienie,
  
• popromienne zapalenie płuc;
• zespół żyły głównej górnej;
• niedodma;
• ucisk na rdzeń kręgowy;
• ropień płuca;
• zespół Homera;
• hiperkalcemia (ektopowe wydzielanie hormonu przytarczyc);
• zespół nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH);
• stan nadkrzepliwości; terminalny niepokój (brak łaknienia, duszność).

Rak, nowotwór nerek

Gruczolakorak miąższu nerki – najczęstszy nowotwór lity nerek – stanowi zarazem 2-3% przypadków wszystkich nowotworów złośliwych u dorosłych; wśród nowotworów złośliwych znajduje się pod względem częstości występowania u mężczyzn na 9 miejscu, a u kobiet na 13 miejscu.

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: moczowy.

OBJAWY

• lity guz nerki, zwykle wielkości 6-7 cm, wykrywany przypadkowo w braku innych objawów (dzięki upowszechnieniu się badań TK i MR),
• krwiomocz – 50-60%,
• przyśpieszony OB – 50-60%,
• wyczuwalny guz w jamie brzusznej – 24-45%,
• niedokrwistość-21-41%,
• ból w bocznej okolicy brzucha – 35-40%,
• nadciśnienie tętnicze – 23-38%,
• utrata masy ciała – 28-36%,
• gorączka-7-17%,
• upośledzenie czynności wątroby -10-15%,
• klasyczna triada objawów: krwiomocz, guz w jamie brzusznej, ból w boku – 7-10%,
• hiperkalcemia – 3-6%,
• zwiększenie liczby erytrocytów (poliglobulia) 3-4%,
• żylaki powrózka nasiennego – 2-3%,
• u pacjentów ze zmianami zakrzepowymi w żyle głównej mogą wystąpić obrzęki kończyn dolnych, nowo powstałe żylaki powrózka nasiennego, rozszerzenie powierzchownych żył brzusznych, albuminuria, zatorowość płucna, zmiana guzowata w prawym przedsionku serca lub znak czynności zmienionej chorobowo nerki.

CZYNNIKI RYZYKA

• palenie papierosów,
• otyłość,
• środowisko miejskie,
• kadm,
• azbest,
• produkty uboczne rafinacji ropy naftowej,
• zakażenie wirusem opryszczki,
• nadużywanie fenacetyny i innych leków przeciwbólowych (związek z rakiem miedniczki nerkowej wywodzącym się z nabłonka przejściowego).

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• wodonercze,
• torbielowatość nerek,
• gruźlica nerki,
• kamica nerkowa,
• zawał nerki,
• łagodna torbiel nerki,
• rak miedniczki nerkowej z nabłonka przejściowego.

BADANIA LABORATORYJNE

• niedokrwistość,
• poliglobulia,
• krwiomocz,
• możliwe podwyższenie aktywności fosfatazy alkalicznej,
• przyśpieszony OB,
• komórki nowotworowe w moczu,
• hiperkalcemia,
• podwyższona aktywność reniny,
• komórki raka z nabłonka przejściowego (rzadko spotykane).

PATOLOGIA

• rak miąższu nerki charakteryzuje się ekspansją w postaci guza poza obręb kory nerki,
• rak miąższu nerki osiąga przeciętnie wielkość 7-8 cm i w odmianie jasnokomórkowej zwykle ma barwę żółtą lub żółtopomarańczową, wynikającą z dużej zawartości lipidów; przeciętna wielkość raka nerki w chwili rozpoznania jest obecnie mniejsza niż dawniej w związku z jego wczesnym przypadkowym wykrywaniem przy okazji innych badań,
• odmiana ziarnistokomórkowa ma raczej barwę szarą lub białawą, guzy niewielkich rozmiarów są jednorodne,
• w obrębie dużych guzów mogą się znajdować ogniska martwicze lub krwotoczne,
• w części przypadków guz jest otoczony torebką rzekomą,
• zakrzepy w żyle głównej dolnej spowodowane przez komórki nowotworowe zazwyczaj nie naciekają ściany żyły,
• mikroskopowo stwierdza się mieszaninę komórek jasnych i ziarnistych, a niekiedy również mięsakopodobnych.

TRYB LECZENIA: hospitalizacja.

ZAPOBIEGANIE

• niepalenie tytoniu,
• rozsądne zwyczaje dietetyczne,
• unikanie stresu oraz kontaktu z azbestem, kadmem i produktami rafinacji ropy naftowej.

POWIKŁANIA

• niedowład kończyn dolnych – pojawia się nagle, bez wcześniejszych objawów, w wyniku przerzutów do kręgosłupa,
• przerzuty do o.u.n. nie należą do rzadkości,
• mniej więcej u 30% pacjentów chorych na raka nerki przerzuty są już obecne w chwili ustalenia rozpoznania; najczęściej są to przerzuty do płuc (50-60%), kości (30-40%), okolicznych węzłów chłonnych (15-30%), mózgu (10%) i przylegających narządów wewnętrznych (10%).

WPŁYW WIEKU

• wiek dziecięcy: wyjątkowo rzadko u dzieci,
• wiek podeszły: najczęściej w 5 i 6 dekadzie życia,

Rak macicy- Rak endometrium:

• nowotwór złośliwy błony śluzowej macicy; wielkość guza: mała, średnia, duża; typ histologiczny: rak gruczołowy, rak płaskonabłonkowy (złośliwy z elementów płaskonabłonkowych), jasnokomórkowy, gruczołowobrodawkowaty; mięsaki:
• guz mezodermalny mieszany z przewodów Mullera, heterologiczne elementy, takie jak chrząstki i kości, homologiczne elementy z zawiązków przewodów Mullera,
• mięsak endometrialny zrębu rozwija się z elementów zrębu w błonie śluzowej macicy,
• mięsak gładkokomórkowy rozwija się w mięśniówce macicy lub w mięśniaku.

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: rozrodczy.

OBJAWY

• bardzo częstym objawem są krwawienia pomenopauzalne; każde plamienie w tym okresie wymaga wyjaśnienia,
• czasami, gdy pacjentka wydali część tkanki nowotworowej, łatwiej ustalić rozpoznanie; mięsak:
• guz mezodermalny mieszany z przewodów Mullera – krwawienie i wydalanie tkanki nowotworowej,
• mięsak gładkokomórkowy – przypuszczalnie rozwija się z istniejącego w macicy mięśniaka,
• wyłyżeczkowanie jamy macicy rzadko pozwala ustalić rozpoznanie.

PRZYCZYNY

• rak endometrium – zależny od estrogenów; jego wystąpieniu sprzyjają:
• zespół wielotorbielowatych jajników,
• otyłość,
• przewlekły brak owulacji,
• hormonalna terapia zastępcza (zastępcze podawanie estrogenów bez progesteronu powoduje 70-krotny wzrost ryzyka; kiedy podaje się progesteron, ryzyko nigdy nie spada do zera, ale ogólnie zmniejsza się w całej populacji); mięsaki:
• etiologia nieznana.

CZYNNIKI RYZYKA

• wczesna menarche,
• późna menopauza,
• brak potomstwa,
• nadciśnienie tętnicze i cukrzyca często są skojarzone z otyłością o niejasnej etiologii.

ROZPOZNANI – DIAGNOSTYKA

• atypowy rozrost endometrium (zmiany przed-rakowe błony śluzowej macicy),
• krwawienie w razie raka szyjki,
• rak jajnika naciekający macicę,
• rak gruczołowy szyjki,
• endometrioza.

BADANIA LABORATORYJNE

• badania czynnościowe wątroby,
• CA125 – podwyższony w razie choroby w obrębie jamy brzusznej.

PATOLOGIA

stopień I:

• A – zmiana ograniczona do endometrium,
• B- naciekanie dotyczy mniej niż 50% mięśniówki,
• C – naciekanie dotyczy przeszło 50% mięśniówki;
  

stopień II:

• A – inwazja błony śluzowej szyjki macicy (mikroskopowa),
• B- naciekanie zrębu szyjki (mikroskopowe);

stopień III:

• A – komórki nowotworowe są znajdowane w wymazie cytologicznym pobieranym z otrzewnej (wskutek zajęcia przydatków),
• B- przerzuty do pochwy,
• C – przerzuty do miednicy (zajęcie węzłów chłonnych przyaortalnych);
  

stopień IV:

• A – naciekanie błony śluzowej pęcherza moczowego i odbytnicy,
• B- odległe przerzuty (zajęte węzły chłonne pachwinowe);

w każdym ze stopni zaawansowania występują podgrupy, w zależności od stopnia zróżnicowania:

• G1 – dobrze zróżnicowany,
• G2 – średnio zróżnicowany,
• G3 – słabo zróżnicowany.

BADANIA POMOCNICZE: wszystkie, które wykonuje się przed zabiegiem operacyjnym.

DIAGNOSTYKA OBRAZOWA

• zdjęcie klatki piersiowej: najczęstsze umiejscowienie przerzutów w płucach; rzadko (z wyjątkiem zaawansowanej choroby) przerzuty są
• znajdowane w wątrobie i kościach,
• badanie tomografem komputerowym kości, wątroby, śledziony: nie należy do rutynowego postępowania, czasami jednak jest konieczne,
• mammografia (rak endometrium często współistnieje z rakiem sutka),
• wlew kontrastowy (rak endometrium często współistnieje z rakiem okrężnicy), rezonans magnetyczny wskazuje dokładne stopień naciekania mięśniówki, nie zawsze jednak zysk z badania przewyższa jego koszt.
• ultrasonografia przezpochwowa wykazuje pogrubiałe echo endometrium przed wyłyżeczkowaniem, pomagając w ustaleniu rozpoznania

TRYB LECZENIA: leczenie szpitalne, chirurgiczne.

LECZENIE OGÓLNE

• radioterapia ma zastosowanie w zapobieganiu nawrotom raka w kikucie pochwy,
• w razie przerzutów odległych zastosowanie w 30% przypadków ma hormonoterapia oparta na progestagenach; środkami w leczeniu chemioterapeutycznym są cysplatyna (Blastc-lem, Cisplatinum, Platamine) i adriamycyna (Adriamycin, Adriblastin).

ZAPOBIEGANIE

• u młodych kobiet z otyłością lub brakiem owulacji prewencja raka trzonu macicy polega na podawaniu progesteronu w sposób cykliczny w celu zapobieżenia nadmiarowi estrogenów lub na stosowaniu tabletek antykoncepcyjnych,
• w razie stosowania estrogennej terapii zastępczej pacjentka powinna zawsze nosić wkładkę gestagenną do czasu poddania się zabiegowi wycięcia macicy.

Rak krtani to najczęstszy nowotwór górnych dróg oddechowych; rak płaskonabłonkowy stanowi 98% guzów złośliwych krtani; mniej niż 2% wszystkich raków, w chwili ustalenia rozpoznania 62% to choroba o zaawansowaniu miejscowym, 26% – regionalnym, B% – przerzuty odległe do płuc, wątroby i/lub kości, nie stwierdza się skłonności uwarunkowanej czynnikami rasowymi.

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: oddechowy.

OBJAWY

• uporczywa chrypka u osób palących papierosy w wieku starszym lub średnim,
• duszność i stridor,
• jednostronna otalgia,
• trudności przy połykaniu (dysfagia),
• ból przy połykaniu ,
• przewlekły kaszel,
• krwioplucie,
• utrata masy ciała związana z upośledzonym odżywianiem,
• cuchnący oddech, spowodowany martwicą guza,
• guz na szyi – przerzuty do węzłów chłonnych szyi,
• przy ucisku puszki krtani tkliwość związana z martwicą mas guza lub ropieniem,
• guz na szyi,
• rozdęcie puszki krtani wyczuwalne przy palpacji i brak krepitacji,
• tkliwość krtani,
• uwypuklenie błony pierścienno-tarczowej.

PRZYCZYNY

• palenie tytoniu,
• nadużywanie alkoholu.

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• ostre lub przewlekłe zapalenie krtani,
• łagodne zmiany na strunach głosowych, np. polipy, guzki, brodawczaki,
• gruźlica lub grzybicza infekcja krtani.

BADANIA LABORATORYJNE: ocena funkcji wątroby w celu wykluczenia przerzutów.

TRYB LECZENIA: początkowo ambulatoryin.

LECZENIE OGÓLNE: gdy wymaga tego sytuacja – przeprowadzić tracheotomię.

DIETA
Odżywianie przez dren przełykowy lub gastrostomię może być konieczne, gdy guz nacieka wejście do przełyku, w innym przypadku nie ma specjalnej diety.

Jama ustna
Nowotwory złośliwe rozwijające się w obrębie warg, języka, dna jamy ustnej, gruczołów ślinowych, wewnętrznej powierzchni policzków, dziąseł lub podniebienia; w 90% są to nowotwory płaskonabłonkowe; resztę stanowią chłoniaki, czerniaki, gruczolakoraki (wywodzące się z drobnych gruczołów ślinowych) i mięsaki.

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: pokarmowy.

OBJAWY

• zaburzenia połykania,
• bolesność przy połykaniu,
• niewyraźna mowa,
• zachłystywanie się podczas picia, związane z nieszczelnością połączenia jamy nosowej
• i gardła wskutek obecności guza,
• ból po stronie guza promieniujący do ucha,
• krucha masa guza, egzofityczna, naciekająca poziomo lub mająca postać owrzodzenia, często tkliwa przy dotyku i mogąca imitować naciek zapalny; zazwyczaj można stwierdzić twarde, wałowate brzegi otaczające owrzodzenie,
• twardy guz na szyi wskazuje na obecność przerzutów do węzłów chłonnych wzdłuż żyły szyjnej wewnętrznej.

PRZYCZYNY

• palenie lub żucie tytoniu,
• zażywanie tabaki (popularne w południowych stanach USA),
• nadużywanie alkoholu,
• promieniowanie ultrafioletowe (w przypadku raka wargi),
• niedokrwistość z niedoboru ryboflawiny lub żelaza oraz zespół Plummera-Vinsona wykazują związek z nowotworami jamy ustnej,
• żucie nasion lub liści areki.

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• wysiękowe zapalene migdałków podniebiennych (zazwyczaj umiejscowione obustronnie),
• zapalenie błon śluzowych jamy ustnej lub języka o charakterze infekcyjnym, głównie na tle zakażenia Candida albicans,
• nowotwory łagodne jamy ustnej (powolny wzrost, zazwyczaj bez owrzodzeń i nadżerek),
• mięsak Kaposiego,
• ziarniniak grzybiasty,
• zmiany przedrakowe, takie jak leukoplakia lub erytroplazja,
• liszaj płaski,

BADANIA LABORATORYJNE:

Badania wydolności wątroby w celu wykluczenia obecności przerzutów w wątrobie zapalenie wątroby.

PATOLOGIA: mikroskopowe cechy nowotworu złośliwego właściwe danemu rodzajowi komórek.

TRYB LECZENIA

• leczenie operacyjne w warunkach szpitalnych,
• postępowanie różni się znacznie w zależności od umiejscowienia zmiany (w obrębie je ka, policzka, gardła, podniebienia itp.).

LECZENIE OGÓLNE

• zmiany nowotworowe niemożliwe do usunięcia (nieresekcyjne) leczy się paliatywnie za mocą radioterapii lub chemioterapii,
• zasadnicze znaczenie dla gojenia ran po operacji ma zapewnienie właściwego stanu żywienia pacjenta; chory, który nie może sprawnie połykać, wymaga odżywiania przez sondę żołądkową lub przez gastrostomię.

DIETA

• zależna od rozległości procesu nowotwowego oraz zdolności pacjenta do gryzienia i połykania,
• w czasie leczenia wczesnych zmian nowotworowych zwykle nie są potrzebne ograniczenia dietetyczne; w razie zmian bardziej zaawansowanych wskazana jest dieta płynno-papkowata.

INFORMACJA DLA CHOREGO: odpowie broszury informacyjne dla pacjentów

ZAPOBIEGANIE

• unikanie palenia i żucia tytoniu,
• ograniczanie spożywania alkoholu.

POWIKŁANIA

• zniekształcenia o charakterze czynnościowym i kosmetycznym, wynikające z rozległości zabiegu i zaawansowania nowotworu,
• stany zapalne jamy ustnej po radioterapii lub chemioterapii, często powikłane kandydozą,
• długotrwałe zaburzenia połykania pokarmów w następstwie zabiegu operacyjnego lub radioterapii,
• długotrwałe zaburzenia artykulacji mowy i przełykania śliny, zależne od zakresu resekcji języka.

PRZEBIEG CHOROBY I ROKOWANIE

• w przypadku nowotworów wcześnie wykrytych i właściwie leczonych odsetek wyleczeń sięga 80%.

Nowotwór jajnika
Różnorodne nowotwory pochodzące z nabłonka, sznurów płciowych, komórek zrębu, komórek płciowych lub jako przerzuty do jajnika. Zalicza się do nich:
z komórek nabłonkowych:

• rak surowiczy (nabłonek podobny do jajowodowego);
• rak śluzotwórczy (nabłonek śluzówki szyjki macicy i przewodu pokarmowego);
• rak endometrialny (nabłonek endometrialny);
• rak jasnokomórkowy (śródnercze);
• guz Brennera (nabłonek płaski typu przejściowego);
• mięsakorak i rak mieszanokomórkowy mezodermalny;

ze zrębu jajnika:

• guz z komórek warstwy ziarnistej jajnika;
• otoczkowiak;
• guz z komórek Sertolego-Leydiga;
• obojnaczak;
• guz z komórek lipidowych;

z gamet:

• potworniak (dojrzały np. torbiel skórzasta] i niedojrzały);
• rozrodczak;
• rak zarodkowy;
• gonadoblastoma;
• guz zatoki endodermalnej;
• nabłoniak kosmówkowy złośliwy;

choroba przerzutowa pochodząca z:

• sutka;
• endometrium;
• chłoniaka;
• przewodu pokarmowego (guz Krukenberga).

Układ/narząd objęty procesem chorobowym: rozrodczy, endokrynny/metaboliczny.

OBJAWY

• niecharakterystyczne objawy żołądkowo-jelitowe,
• wzdęcia brzucha i niestrawność,
• napięcie brzucha, bolesność, powiększenie obwodu brzucha,
• okresowe upławy z pochwy,
• nieregularne krwawienia pochwowe,
• wodobrzusze,
• guzowatości w zagłębieniu odbytniczo-macicznym,
• guzy miednicy,
• bolesne stosunki,
• utrata masy ciała.

CZYNNIKI RYZYKA

• późna pierwsza ciąża (w wieku powyżej 30 lat),
• obciążony wywiad rodzinny.

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• nowotwory przewodu pokarmowego, nowotwory narządu płciowego,
• zespół nadwrażliwego jelita grubego,
• zapalenie okrężnicy,
• niewydolność wątroby z wodobrzuszem,
• ropień jajowodowo-jajnikowy,
• włókniaki macicy.

BADANIA LABORATORYJNE
antygen rakowy CA-125 (stężenie prawidłowe: < 35 u.g/ml),
próby wątrobowe w celu wykluczenia choroby wątroby,
antygen karcynoembrionalny (CEA), jeśli podejrzewa się pierwotnego raka przewodu pokarmowego,
gonadotropina kosmówkowa (p-HCG); alfa-fetoproteina (AFP) w guzach pochodzących z pęcherzyka żółtkowego

TRYB LECZENIA

• hospitalizacja,
• chirurgiczne pobranie wycinka z guza jest poddawane krytyce; onkolodzy zalecają chemioterapię i/lub radioterapię.

POSTĘPOWANIE CHIRURGICZNE

w nowotworach pochodzenia nabłonkowego:

• całkowite wycięcie macicy wraz z przydatkami,
• wycięcie sieci,
• biopsja łącznie z oceną węzłów chłonnych:

w nowotworach pochodzących z komórek zarodkowych (rzadko występują obustronnie):

• u młodych pacjentek wycięcie przydatków (zazwyczaj jednostronne, jeśli zajęty jest tylko jeden jajnik),

bardzo przydatne są badania, rozmazy, wymazy itp. z płynu wysiękowego, ze zrostów z otrzewnej, z sieci itp.
DIETA

• dieta wysokobiałkowa,
• ocena stężenia białka w surowicy w przypadku objawów wodobrzusza.

ZAPOBIEGANIE

• profilaktyczne wycięcie jajników jest polecane u kobiet, u których stwierdzono dwukrotnie w rodzinie (u krewnych pierwszego stopnia) raka nabłonkowego jajnika,
• podkreśla się ochronną rolę antykoncepcji doustnej,
• badania przesiewowe celem stwierdzenia obecności guzów jajnika z użyciem USG lub oznaczeń antygenu CA-125 są nadal zbyt kosztowne dla publicznej służby zdrowia; wydaje się, że w przypadku raka nabłonkowego ważną rolę odgrywa częstotliwość owulacji; owulacja powoduje, że powierzchniowy nabłonek znajduje się w stanie „przepływu” i to może promowa
• genetyczne zmiany konieczne do niekontrolowanego wzrostu i zwyrodnienia nowotworowego; zgodnie z tym następujące czynniki odgrywają rolę ochronną:
• stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych;
• wielorództwo;
• późna pierwsza miesiączka;
• wczesna menopauza;
• kobiety w okresie przedmenopauzalnym powinno się zachęcać do stosowania doustnych pigułek antykoncepcyjnych; zawarta w nich progestyna może chroni przed powstaniem raka jajnika przez regulowanie apoptozy nabłonka jajnika.

POWIKŁANIA

• wysięk w opłucnej,
• obrzęk rzekomośluzakowaty,
• wodobrzusze,
• zmiany popromienne po radioterapii lub objawy uboczne po chemioterapii,
• zaparcia,
• niedożywienie,
• zaburzenia elektrolitowe,
• wytworzenie przetoki.

PRZEBIEG CHOROBY I ROKOWANIE

• uzależniony od typu histologicznego, stopnia zaawansowania i współistniejących chorób,
• w stopniu I zaawansowania klinicznego: 5-letnie przeżycie osiąga 80% chorych,
• w stopniu II zaawansowania klinicznego: 5-letnie przeżycie – 60%,
• w stopniu III zaawansowania klinicznego (III stopień raka nabłonkowego): 5-letnie przeżycie-15-30%,
• w stopniu IV zaawansowania klinicznego: 5-letnie przeżycie -10%.

Gruczoł krokowy (stercz) jest zbudowany z pęcherzykowych (graniastych) gruczołów i ich przewodów, ułożonych promieniście, oraz zrębu zawierającego naczynia krwionośne, limfatyczne i nerwy; rak stercza jest w 95% rakiem gruczołowym;  wyróżniamy klasyfikację:

• T1 – klinicznie nie rozpoznany guz, nie wykryty palpacyjnie lub w badaniu obrazującym;
• T1a – incydentalne wykrywanie tkanki nowotworowej w 5% preparatów histopatologicznych tkanek po resekcji lub w mniejszym odsetku;
• T1b – incydentalne wykrywanie tkanki nowotworowej w przeszło 5% preparatów histopatologicznych tkanek po resekcji;
• T1c – wykrycie nowotworu za pomocą biopsji cienkoigłowej (np. z powodu podwyższonego stężenia PSA);
• T2 – nowotwór ograniczony do gruczołu krokowego*;
• T2a – nowotwór zajmuje jeden płat;
• T2b – nowotwór zajmuje oba płaty;
• T3 – nowotwór przechodzi przez torebkę;
• T3a – nowotwór powiększa się poza torebką (jednostronnie lub obustronnie);
• T3b – nowotwór nacieka pęcherzyki nasienne;
• T4 – nowotwór jest unieruchomiony lub nacieka przylegające struktury inne niż pęcherzyki nasienne; szyjkę pęcherza moczowego, zewnętrzny zwieracz, odbytnicę, mięśnie dźwigacze i/lub ścianę miednicy; ł nowotwór wykryty w jednym płacie lub obu płatach za pomocą biopsji cienkoigłowej, lecz nie daje się on wykryć palpacyjnie lub w badaniach obrazujących; klasyfikuje się go jako T1c;

OBJAWY

• może być bezobjawowy zarówno we wczesnym, jak i późnym okresie choroby,
• stwardnienie stercza stwierdzane podczas badania per rectum,
• obecność guzków lub gruczoł twardy w całości,
• objawy utrudnionego odpływu moczu,
• ostre zatrzymanie moczu,
• krwiomocz (rzadko),
• bóle kostne,
• utrata masy ciała,
• niedokrwistość,
• trudności w oddychaniu,
• obrzęki limfatyczne,
• objawy neurologiczne,
• limfadenopatie.

CZYNNIKI RYZYKA

• predyspozycje genetyczne,
• wpływ hormonów endogennych,
• narażenie na działanie chemicznych preparatów karcynogennych,
• choroby przenoszone drogą płciową,
• mężczyźni powyżej 60 r.ż.,
• ostatnio przypuszcza się, że wazektomia zwiększa ryzyko raka; brak na to dowodów.

ROZPOZNANIE – DIAGNOSTYKA

• łagodny guzkowaty rozrost stercza,
• kamienie w prostacie,
• gruczolak stercza,
• powiększenie pęcherzyków nasiennych.

BADANIA LABORATORYJNE

• podwyższone stężenie swoistego antygenu stercza (PSA),
• podwyższenie aktywności kwaśnej fosfatazy w razie przerzutów,
• podwyższenie aktywności zasadowej fosfatazy w razie przerzutów,
• badanie cytologiczne moczu rzadko pomocne.

TRYB LECZENIA: hospitalizacja w raae z biegu chirurgicznego; ambulatoryjny przy i nym leczeniu.

LECZENIE OGÓLNE

• leczenie zachowawcze lub paliatywne powyżej 70 r.ż.,
• naświetlanie promieniowaniem zewnętrznym lub brachyterapia za pomocą implantów.
• całkowita blokada androgenów.

PRZEBIEG CHOROBY I ROKOWANIE

• wczesne rozpoznanie oraz leczenie powinny doprowadzić do wyleczenia,
• w zaawansowanej chorobie dobre rokowanie w przypadkach wrażliwych na leczenie hormonalne,
• w zaawansowanej chorobie opornej na leczenie hormonalne progresja następuje przeciętnie w ciągu 18 mieś.