Natręctwa są uporczywie nawracającymi myślami, narzucającymi się wyobrażeniami lub impulsami skłaniającymi do działania, mogą występować w postaci wielokrotnie wykonywanych, zupełnie zbędnych czynności.
Osoba doznająca jakichkolwiek ocenia je krytycznie, za wszelką cenę próbuje je przezwyciężyć, odsunąć od siebie. Jednakże próby te są przeważnie nieudane i powodują nasilenie uczucia niepokoju, które znika na pewien czas dopiero po wykonaniu czynności.

Diagnoza nerwicy natręctw może być postawiona jeżeli objawy utrzymują się przez większość dni w okresie dwóch tygodni, stając się przyczyną cierpienia osoby nimi dotkniętej i przeszkodami w funkcjonowaniu społecznym.
Pojedyncze i przemijające symptomy tej choroby są zjawiskiem powszechnym, obserwowanym także u osób zdrowych. Około 80% ludzi miewa objawy o charakterze natręctw.

Człowiek cierpiący na nerwicę natręctw zdaje sobie sprawę z bezsensowności swojego postępowanie, niejednokrotnie odczuwa wstyd przed otoczeniem, nie może się jednak opanować przed jego wykonaniem, gdyż przeraża go lęk przed ominięciem jakiegokolwiek z rytuałów.

Nadżerka jest to ubytek naskórka lub nabłonka błony śluzowej.
Spowodowana jest najczęściej:

• urazem mechanicznym (np. w trakcie porodu),
• kontaktem ze środkiem chemicznym,
• postępującym procesem chorobowym (np. drożdżyca, rak szyjki macicy),
• może być także wywołana przez stan zapalny pochwy, odleżynę.
• Często powstaje po zejściu innego wykwitu, np. pęcherzyka, krosty lub pęcherza.

Wyróżniamy 3 rodzaje nadżerki:

• prawdziwa, to ubytek nabłonka o charakterze owrzodzenia
• rzekoma, inaczej „ektopia”, tworzy się na skutek zastąpienia nabłonka wielowarstwowego płaskiego pokrywającego zewnętrzną część szyjki macicy przez nabłonek wyściełający jej kanał, bardzo często ulega somowyleczeniu,
• wrodzona, schorzenie objawiające się u dojrzałych płciowo kobiet niewielkim zaczerwienieniem zlokalizowanym w okolicy ujścia zewnętrznego kanału szyjki macicy.

Najczęstsze objawy mogące świadczyć o pojawieniu się nadżerki szyjki macicy to :

• obfite upławy,
• plamienia z dróg rodnych,
• nieprawidłowa wydzielina z dróg rodnych,
• pieczenie i swędzenie okolic pochwy i sromu,
• nieprawidłowe pH pochwy,
• krwawienie, najczęściej występujące po stosunku (tzw. krwawienie kontaktowe).

Według badań nadżerka nie stanowi sama w sobie zagrożenia, nie przeobraża się w zmiany nowotworowe, pomimo to jednak nie powinna być zaniedbana przez kobietę.
Opisano jednak przypadki przeobrażenia się (po kilkunastu latach) nieleczonej nadżerki w raka szyjki macicy.
Nadżerka jest wykrywana przy zwykłym badaniu w gabinecie ginekologicznym.

Pocenie się to prawidłowy proces organizmu. Gdyby człowiek się nie pocił to uległby przegrzaniu.
Organizm ludzki wydziela dziennie od kilku ml do kilku litrów potu.

Problem z nadmiernym poceniem się może być uogólniony i dotyczyć całego ciała lub obejmować tylko wybrane jego części jak np. tylko pachy, dłonie czy stopy.

Przyczyny zwiększonej potliwości mogą być następujące:

• wysiłek fizyczny,
• gorący klimat i duża wilgotność powietrza,
• otyłość, stres i emocje,
• spożywanie niektórych przypraw, mocnej kawy, herbaty i czekolady,
• zaburzenia hormonalne,
• choroby neurologiczne,
• menopauza u kobiet i andropauza u mężczyzn,
• infekcje przebiegające z wysoką gorączką,
• gruźlica,
• nowotwory przebiegające ze zwiększonym wydzielaniem katecholamin,
• samoistne – idiopatyczne, ok 60% przypadków.

Zwykle do rozpoznania problemu i jego skali wystarczy zebranie przez lekarza dokładnego wywiadu, jest to także pomocne w ustaleniu przeciwwskazań do leczenia.

Neuroblastoma jest to inaczej nerwiak płodowy, złośliwy nowotwór wywodzący się z komórek neuroblastów. Jest to najbardziej powszechny nowotwór rozpoznawany u noworodków i niemowląt.
W przypadku wykrycia tego nowotworu u dziecka rokowania zależą od wielu czynników, przede wszystkim od wieku dziecka, w którym nastąpił początek choroby.

Dzieci narażone na wystąpienie neuroblastomy, to dzieci matek które:

• przyjmują fenytoinę w czasie ciąży,
• często spożywają alkohol w czasie ciąży,
• używają koloryzujących farb do włosów,
• stosują hormony płciowe,
• leczą się diuretykami.

Objawy neuroblastomy są bardzo nieswoiste i różnorodne. Spowodowane są obecnością uciskającego tkanki guza, wystąpieniem przerzutów, oraz produkowanymi przez komórki nowotworowe katecholaminami.

Nowotwór najczęściej rozwija się w obrębie jamy brzusznej, w ponad połowie przypadków wywodzi się z kory nadnerczy. Może powstać w przestrzeni zaotrzewnowej, przykręgosłupowych zwojach w śródpiersiu tylnym, w miednicy, w szyi, a także zdarzają się przypadki powstania guza w mózgowiu.
W 40% przypadków choroba rozpoznawana jest przed fazą przerzutów do innych narządów.
Neuroblastoma najczęściej nacieka okoliczne tkanki i daje przerzuty do:

• kości (szczególnie czaszki i oczodołów),
• węzłów chłonnych,
• skóry,
• wątroby,
• szpiku kostnego,
• mózgu i płuc.

Istnieje wiele klasyfikacji nerwiaka płodowego ze względu na różne kryteria i charakter występowania.
Rozróżnia się następujące stopnie zaawansowanie neuroblastomy: I, II, III, IV, IVS.
W zależności od stopnia zaawansowania podejmowane jest odpowiednie leczenie nowotworu.

Narkomania to patologiczne zjawisko społeczne polegające na uzależnieniu
Inaczej mówiąc narkomania to uzależnienie od środków chemicznych wpływających na czynności mózgu.

Uzależnienie jest powodowane krótszym lub dłuższym zażywaniem leków (głównie leków przeciwbólowych, psychotropowych, uspakajających) lub innych środków narkotycznych (narkotyki – kokaina, marihuana, haszysz, amfetamina, LSD, kleje, bieluń, extasy, heroina, itd).

Narkomania charakteryzuje się głównie:

• tzw. głodem nikotynowym,
• przymusem zażywania narkotyków,
• chęcią zdobycia narkotyków za wszelką cenę i bez względu na wszystko inne.

Zażywanie narkotyków niesie za sobą bardzo wiele zagrożeń dla osoby uzależnionej, jak również dla jej otoczenia:

• zakażenie; narkotyki płynne podawane przez strzykawki niosą za sobą możliwość zakażenia wirusem HIV, żółtaczką, mogą powodować ropnie, zakażenie krwi,
• przedawkowanie narkotyku; osoba uzależniona nie jest w stanie określić mocy i dawki nowo kupionej działki narkotyku, przez co łatwo może przedawkować,
• wypadki; osoby uzależnione łatwiej ulegają wypadkom z powodu zaburzonej pracy mózgu, wypadają z okien, balkonów, wbiegają na jezdnię pod pędzący samochód, toną w różnych zbiornikach wodnych, itd,
• szkody psychiczne; lęki, halucynacje, agresywność mogą powodować uszczerbek na zdrowiu psychicznym,
• zmiany w zachowaniu; odwrócenie się od otoczenia, przyjaciół, pracy, zamiłowań i skupienie na problemie zdobycia narkotyku i pieniędzy na niego,
• zmiany w osobowości; nawet jednokrotne zażycie narkotyków może spowodować długotrwałe zmiany w działaniu komórek nerwowych.

Najgorszym i najbardziej bolesnym doświadczeniem dla narkomana jest fakt wydobycia się z nałogu. W tym celu osoby uzależnione mogą uzyskać pomoc od lekarza, który może je skierować na specjalne leczenie szpitalne, często jest to leczenie w zakładzie zamkniętym. Narkomanii i ich rodziny mogą szukać pomocy w specjalnych ośrodkach, grupach wsparcia.

Nowotwory to grupa chorób, w których komórki organizmu zaczynają dzielić się w sposób niekontrolowany przez organizm, a nowo powstałe komórki nowotworowe nie różnicują się w typowe komórki tkanki. Utrata kontroli nad podziałami jest związana z mutacjami  genów kodujących białka uczestniczące w cyklu komórkowym: protoonkogenami  i antyonkogenami. Mutacje te powodują, że komórka wcale lub niewłaściwie reaguje na sygnały z organizmu.
Powstanie nowotworu złośliwego wymaga kilku mutacji, stąd długi, ale najczęściej bezobjawowy okres rozwoju choroby. U osób z rodzinną skłonnością do nowotworów część tych mutacji jest dziedziczona.
Dziedziną medycyny zajmującą się rozpoznawaniem i leczeniem chorób nowotworowych jest onkologia.

Wyróżniamy następujące typy nowotworów:

• nowotwory łagodne,
• nowotwory złośliwe, (nowotwór anaplastyczny, mięsak, rak, potworniak),
• nowotwory miejscowo złośliwe.

Badania diagnostyczne:

• rezonans magnetyczny,
• tomografia komputerowa,
• pozytonowa tomografia emisyjna,
• tomografia emisyjna pojedynczych fotonów,
• mammografia.

Sposoby leczenia nowotworów:

• interwencja chirurgiczna,
• chemioterapia,
• hipotermia miejscowa,
• radioterapia,
• immunoterapia.

W zależności od umiejscowienia nowotworu mogą mu towarzyszyć różne dolegliwości, np. bóle, utrata wagi, wyczuwalne guzy, uczucie osłabienia i zmęczenia, obecność krwi w plwocinach, stolcu, moczu, itd.

Nerwice obejmują obszerną i bardzo różnorodną grupę zaburzeń, których podstawowym objawem jest lęk. Zaburzenia nerwicowe to najczęściej występująca grupa schorzeń o podłożu psychicznym, powstają na skutek nieuświadomionych konfliktów, przeżyć których człowiek nie potrafi przyswoić i uporać się z nimi. Im lepiej człowiek ma wykształconą odporność na stawiane mu na drodze przeszkody, tym odporniejszy jest na wystąpienie objawów nerwicowych.
O nerwicy możemy mówić tylko wtedy, gdy kilka objawów występuje jednocześnie i przez dłuższy czas.

Istotną rolę w rozwoju nerwicy odgrywają potęgujące się czynniki, do których zaliczamy:

• stały pośpiech,
• narastająca rywalizację, działanie pod presją,
• narastająca potrzeba osiągnięcia sukcesu,
• urbanizacja, pociągająca za sobą zmniejszenie przestrzeni życiowej, konieczność kontaktu z bardzo wieloma ludźmi,
• hałas i różnego rodzaju wpływy fizyczne i chemiczne,
• kryzys więzi rodzinnych,
• porażki w życiu osobistym i społecznym,
• straty moralne i materialne.

Do najistotniejszych sytuacji wyzwalających objawy i dolegliwości nerwicowe należą:

• wymagania otoczenia,
• obciążenia życiowe,
• trudności w rozwiązywaniu konfliktów wewnętrznych, które przewyższają możliwości przystosowawcze człowieka.

Do podstawowych objawów nerwicy zaliczamy między innymi:

• Zaburzenia wegetatywne; bezsenność, bóle głowy, serca, brzucha, duszności, wymioty, utratę apetytu, zaburzenia funkcji seksualnych, mrowienie i odrętwienia palców rąk i nóg.
• Zaburzenia lękowe w postaci fobii; w tym fobie społeczne i specyficzne (związane z konkretnymi sytuacjami bądź przedmiotami), zaburzenia lękowe w postaci nieokreślonego rozlanego niepokoju, mieszane zespoły lękowo – depresyjne, napady lękowe (lęk paniczny, utrudniające normalne funkcjonowanie).
• Egocentryzm; który występuje u wszystkich osób, w nerwicy przybiera nasiloną formę. Objawia się poczuciem niezrozumienia, postawą roszczeniową, pretensjami do otoczenia. Chory jest najważniejszym i jedynym elementem odniesienia.
• Tzw. nerwicowe błędne koło, czyli dodatnie sprzężenie zwrotne między objawami. Na przykład u chorego cierpiącego na bezsenność, potęguje się lęk przed nocą i niemożliwością zaśnięcia, co z kolei powoduje pobudzenie które uniemożliwia zasypianie. W psychoterapii, szczególny nacisk w procesie zdrowienia z nerwicy kładzie się na przerwanie błędnego koła nerwicowego.

Znaczna cześć objawów nerwicowych nie wymaga leczenia. Objawy często same ustępują np. po zmianie środowiska zamieszkania, pracy,  po dłuższym odpoczynku, pomocne mogą okazać się porady przyjaciela, itd. W większości przypadków skutecznej pomocy może udzielić internista. Skierowanie pacjenta do psychiatry jest wskazane tylko w przypadku, kiedy objawy nerwicowe utrzymują się przez dłuższy czas, lub kiedy u chorego występują objawy depresji.

Rodzaje nerwic:

• nerwica neurasteniczna; objawia się poprzez zmęczenie, osłabienie i drażliwość na wszelkie bodźce,
• nerwica histeryczna; histeria jest związana z przeniesieniem lęków na strefę somatyczną, w tym przypadku mamy doczynienia z intensywnością, ekspansją objawów oraz teatralnością w ich ujawnianiu,
• nerwica hipochondryczna; cechuje się przekonaniem o złym stanie zdrowia, skupieniem na ciele wszystkich myśli i działań,
• nerwica natręctw; charakteryzuje się obecnością nawracających uporczywych myśli natrętnych (obsesji) lub czynności przymusowych (kompulsji), chory wykonuje czynności w takiej samej kolejności każdego dnia, myśl o nieprawidłowym przebiegu wykonanego działania skłania go do powtórzenia czynności.

Nietolerancja laktozy to schorzenie polegające na braku zdolności do trawienia laktozy, czyli głównego cukru zawartego w mleku, do glukozy i galaktozy. Spowodowane jest to najczęściej niską aktywnością laktazy w rąbku szczoteczkowym dwunastnicy. Wrodzona nietolerancja laktozy występuje bardzo rzadko.
Pierwotna nietolerancja laktozy jest częsta u osób dorosłych, u których niskie stężenie laktazy pojawiło się po okresie dzieciństwa, objawy schorzenia występują po spożyciu mleka i zależą od ilości spożytej laktozy.
Wtórna odmiana nietolerancji laktozy to brak zdolności do trawienia laktozy spowodowany działaniem jakiegokolwiek czynnika uszkadzającego śluzówkę jelita. Zwykle jest to przejściowa nietolerancja laktozy o czasie trwania uzależnionym od postaci i przebiegu choroby podstawowej, upośledzone wchłanianie laktozy, czyli brak zdolności do wchłaniania laktozy. Nie zawsze towarzyszy mu nietolerancja laktozy.

Do głównych objawów tej choroby zalicza się;

• wzdęcia,
• kurcze jelit,
• dyskomfort w jamie brzusznej,
• biegunkę lub luźne stolce,
• obfite oddawanie gazów,
• głośne przelewanie w jamie brzusznej (burczenie w brzuchu).

Objawy występują jedynie u 1/3-1/5 osób z upośledzeniem wchłaniania laktozy. Stopień nasilenia dolegliwości zależy od ilości spożytej laktozy oraz rodzaju innych pokarmów spożytych w tym samym czasie. Objawem choroby u dzieci są wymioty, pieniste i kwaśne stolce, a w niektórych przypadkach może nawet dojść do niedożywienia.

Przyczyny zależą od rodzaju nietolerancji i są następujące;

• pierwotna nietolerancja laktozy – nieodwracalne, genetycznie uwarunkowane zmniejszenie aktywności laktazy w błonie śluzowej jelit po przerwaniu karmienia dziecka piersią,
• wtórna nietolerancja laktozy – u dzieci towarzyszy zapaleniu żołądka i jelit,
• u dzieci i dorosłych – w przebiegu choroby trzewnej i sprue tropikalnej, odcinkowego zapalenia jelit, abetalipoproteinemii, mukowiscydozy, wrzodziejącego zapalenia okrężnicy, niedoborów immunoglobulin.

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się niskie pH stolca i obecność związków redukujących jedynie w stolcu świeżym, który poddany jest natychmiastowemu badaniu. Mała jest wrażliwość testu.

W diecie należy ściśle stosować się do następujących reguł;

• zmniejszenie lub znaczne ograniczenie przyjmowania laktozy z pokarmem w celu uniknięcia objawów,
• jogurty i produkty żywnościowe poddane fermentacji, jak twarde sery, są tolerowane lepiej niż mleko,
• uzupełnienie wapnia pod postacią węglanu wapnia,
• wielu osobom ulgę w dolegliwościach przynoszą dostępne na rynku preparaty z laktazą,
• na rynku dostępne jest także mleko poddane wstępnej fazie hydrolizy, dobrze tolerowane przez chorych.

Profilaktyka obejmuje unikanie laktozy w diecie w dużych ilościach, gdyż  powoduje ona zmniejszenie dolegliwości. Pacjenci uczą się, jaką zawartość laktozy w diecie tolerują.

Obleńce (nicienie) jelitowe (Nematodes) w stadium dorosłego osobnika wy­wołują inwazję jelitową u człowieka. Stadium larwalne pasożyta może się lokalizować w jakimkolwiek miejscu ciała, poza włośniem krętym, którego larwy ulegają­cym otorbieniu w mięśniach, jajo lub larwa mo­gą być izolowane ze światła jelita. Dolegliwości towarzyszące obecności pasożytów jelitowych mogą pochodzić ze strony układu pokarmowego, sercowo-naczyniowego, moczowego, mięśniowo szkieletowego, z płuc i z układu nerwowego.
Nicienie, które są głównymi pasożytami organizmu człowieka to:

• owsik ludzki – Enterobius vermicularis,
  
• włosogłówka ludzka – Trichuris trichiura,
• glista ludzka – Ascaris lumbricoides,
  
• tęgoryjec dwunastnicy – Ancylostoma duodenale,
• węgorek jelitowy – Strongyloides stercoralis,
  
• Trichostrongylus,
  
• włosień kręty – Trichinella spiralis.
  

Objawów, które mogą świadczyć o zakażeniu organizmu pasożytem jest wiele. Zalicza się tutaj między innymi;

• gorączkę,
• plwocina podbarwiona krwią,
• zadyszkę, duszności, rzężenia i kaszel,
  
• ból za mostkiem,
• zmiany skórne,
  
• obrzęk naczynioruchowy,
• zwykle nieokreślony ból brzucha,
• bóle kurczowe/kolkowe brzucha,
• biegunka, rzadko wymioty,
• bóle mięśni,
• obrzęki i przykurcze mięśni,
• obrzęk twarzy, zwłaszcza wokół oczu,
• światłowstręt i zapalenie spojówek,
  
• wzmożoną potliwość,
• osłabienie lub krańcowe wyczerpanie,
• krwotoki pod spojówkowe, do siatkówki i pod paznokciowe,
• zapalenie mózgu, mięśnia sercowego, ne­rek, płuc, opon mózgowo-rdzenio­wych,
• neuropatię.

Najczęstsze przyczyny zakażenia pasożytami jelitowymi to spożycie dojrzałych jaj zawartych w zanie­czyszczonych odchodami potrawach lub napo­jach, niewystarczająca higiena życia, a w przypadku tęgoryjca dwunastnicy penetracja larwy przez skórę.

Czynnikami szczególnie przyczyniającymi się do roznoszenia chorób pasożytniczych są złe warunki sanitarne i niski poziom higieny, oraz odchody ludzkie zawierające dużą ilość pa­sożytów.

Badania laboratoryjne polegają głównie na badaniu kału na obecność jaj lub larw pasożytów, odcisk na pasku celofanowym na obecność owsików. Czasem przeprowadza się rozpoznanie na obecność larw w plwocinie lub osobniki dorosłe wido­czne są na zdjęciu RTG, ale taką analizę przeprowadza się rzadko.

Profilaktyką są dobre warunki sanitarno-higieniczne. Warto o nich pamiętać w każdym wieku, a zwłaszcza u dzieci.

Nieżyt nosa alergiczny to szybka lub opóźniona reakcja na alergeny przenoszone drogą powietrzną, rozpoczynająca się od powstania i obecności swoistych receptorów łączących się z przeciwciałami należącymi do klasy IgE na komórkach tucznych błony śluzowej nosa. Po bezpośredniej reakcji typu wczesnego następuje bardziej wydłużona, późna faza reakcji. Alergiczny nieżyt nosa może być sezonowy lub całoroczny (niesezonowy), zależnie od klimatu i uwarunkowań osobniczych oraz od rodzaju antygenu będącego czynnikiem sprawczym. Sezonowy katar jest zwykle związany z alergią na pyłki traw, drzew i chwastów, całoroczny jest związany z reakcją na roztocze występujące w kurzu domowym, produkty odzwierzęce i pleśnie.

Do objawów alergicznego nosa zalicza się;

• niedrożność nosa,
• obrzęknięta błona śluzowa,
• kichanie, często napadowe,
• łzawienie oczu,
• uczucie zapchanych uszu,
• zmęczenie, zaburzenia snu,
  
• oddychanie ustami,
• drapanie w gardle,
• zmiana barwy głosu,
• drażniący kaszel,
• ściekanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła,
• zaburzenia powonienia,
• swędzenie nosa, oczu, uszu i podniebienia.

Główne przyczyny choroby to białko roślinne i zwierzęce, pyłki, roztocze, pleśnie, wysuszone cząstki śliny i moczu, szczątki rozpadających się tkanek: karaluchów, świerszczy; owoce morza – krewetki.

Czynnikami zwiększającymi prawdopodobieństwo wystąpienia dolegliwości są; dodatni wywiad rodzinny, powtarzające się narażenie na zagrażający antygen, narażenie na wiele antygenów będących czynnikami sprawczymi, obecność innych chorób alergicznych oraz nieprzestrzeganie stosowania odpowiednich środków terapeutycznych.

Aby potwierdzić diagnozę alergicznego nieżytu nosa wykonuje się badania takie jak morfologia krwi z rozmazem, wymaz z nosa i badanie cytologiczne pod kątem eozynofilów, ocenę stężenia IgE
Wpływ leków na wyniki badań: steroidy mogą spowodować normalizację stężenia eozynofilów.
Wpływ innych chorób na wyniki badań: wtórne infekcje mogą zmienić obraz choroby i zmniejszyć eozynofilię, inwazje pasożytów mogą znacznie podwyższyć stężenie eozynofilów.

W celach profilaktycznych należy unikać alergenów, które powodują odczyn zapalny i nieżyt nosa. Pomocna może być klimatyzacja i unikanie wychodzenia z pomieszczeń podczas sezonu pylenia, utrzymanie domu we wzorowej czystości i możliwie najmniejszego zapylenia w celu jak najlepszego usunięcia kurzu ze środowiska chorych wrażliwych na ten alergen. Konieczne jest ograniczenie kontaktu ze zwierzętami oraz poleca się trzymania zwierząt w domu. Należy unikać drażniących czynników środowiska, gryzących wyziewów, dymu, oraz stosować przeciwalergiczne kołdry i poduszki.

Powikłaniami przy alergicznym nieżycie nosa mogą być wtórne zakażenia, zapalenie ucha środkowego i zatok przynosowych, krwawienie z nosa, zmniejszona pojemność życiowa płuc, objawy działania podawanych przewlekle leków, czy zmiany zarysów twarzy

Celem chorego powinno być maksymalne złagodzenie i kontrolowanie objawów. Terapia powinna być każdorazowo dostosowana do indywidualnych potrzeb pacjenta. Zmiany immunologiczne zachodzące w miarę upływu czasu często są połączone ze złagodzeniem objawów alergicznego nieżytu nosa, dlatego ważne jest aby odpowiednio wcześnie wprowadzić właściwą terapię.

U dzieci należy brać pod uwagę alergię jako podstawową przyczynę uporczywego kataru. Zrozumienie i zaangażowanie ze strony rodziny, kontrola środowiska zewnętrznego wymaga wysiłku i współpracy. Czasem konieczne jest usunięcie dywanów i tapet, roślin doniczkowych oraz zwierząt domowych.
W wieku podeszłym, przyczyną alergicznego nieżytu nosa mogą być działania niepożądane leków, ilość i jakość alergenów powodujących objawy mogą być zmienne, objawy mogą osłabnąć w 4-5 dekadzie życia.
Zmiany fizjologiczne zachodzące w czasie ciąży mogą nasilać wszystkie typy nieżytu nosa, m.in. nieżyt alergiczny, naczynio-ruchowy, niealergiczny z eozynofilią.

Niewydolność nerek to inaczej zespół polegający na gwałtownym pogorszeniu się funkcji nerek z następczą akumulacją w ustroju produktów przemiany białek.Choroba dotyczy dwóch układów; moczowo-płciowego i sercowo-naczyniowego.

Objawów mogących świadczyć o niewydolności nerek jest wiele. Zalicza się do nich m.in.

• jadłowstręt,
• ból w okolicy lędźwiowej,
• majaczenie,
  
• biegunka,
• zmiany skórne – wybroczyny, plamicę, wysypkę,
  
• obrzęki,
• krwawienie z nosa,
• męczliwość, senność, osłabienie,
  
• krwawienie z przewodu pokarmowego,
• nadciśnienie tętnicze,
• kurcze mięśniowe,
• nudności, wymioty,
  
• skąpomocz,
• zapalenie osierdzia,
• wybroczyny krwawe,
• napady drgawek,
  
• przykry zapach z ust,
  
• suchość w jamie ustnej.

Przyczyn niewydolności nerek jest wiele i zależą one od rodzaju niewydolności;

• niewydolnośćnerek przednerkowa – hipowolemia, względna hipowolemia – zastoinowa niewydolność krążenia, marskość wątroby, zespół nerczycowy, wczesna faza posocznicy,
• niewydolność nerkowa – cewkowe, śródmiąższowe zapalenie nerek, zakażenia, ostra martwica cewek, bezmocz odruchowy, gwałtownie postępujące kłębuszkowe zapalenie nerek, ciąża, toczeń rumieniowaty układowy,
• naczyniowa niewydolność nerek – niedokrwienie, tętniak rozwarstwiający aorty, pęknięty tętniak aorty brzusznej,
• pozanerkowa niewydolność nerek – zamknięcie drogi odpływu moczu.

Czynniki zwiększające ryzyko powstania choroby są następujące - zabiegi chirurgiczne, leczenie aminoglikozydami, zastoinowa niewydolność krążenia, środki cieniujące, wstrząs septyczny, leki nefrotoksyczne, podanie kontrastu u osób wrażliwych. Dodatkowo wydaje się, że dopamina i mannitol zwiększają ryzyko powstania ostrej niewydolności nerek w pewnych grupach, szczególnie u chorych na cukrzycę.

W calach diagnostycznych przeprowadza się szereg badań laboratoryjnych mających na celu ogólne badanie moczu, badanie osadu moczu, ocenę stężenia elektrolitów w moczu i osmoralności. Badania w przypadku niewydolności nerek ukazują wiele nieprawidłowości.

W diecie należy wprowadzić ograniczenia płynowe do objętości wydalanego moczu plus 500 ml/d., należy wyeliminować potas, jeśli jego stężenie w surowicy krwi jest podwyższone. Aminokwasy podaje się doustnie i dożylnie, a także zwiększa się podaż węglowodanów w celu zmniejszenia katabolizmu. W niektórych przypadkach wprowadza się żywienie pozajelitowe w celu zmniejszenia katabolizmu.

Niewydolność nerek może wiązać się z wieloma powikłaniami zdrowotnymi. Najcięższym przykładem powikłań jest posocznica, która jest najczęstszą przyczyną śmierci. Wśród powikłań wymienia się również napady drgawek, obrzęki, obrzęk płuc, zastoinowa niewydolność krążenia, hiperkaliemia, porażenia, arytmie, zgon (50%), zapalenie osierdzia/tamponada, mocznica, krwotoki, niedociśnienie.

Wraz z tą chorobą może współistnieć wiele innych, wśród nich np. wodonercze, uszkodzenie mięśni, zastoinowa niewydolność krążenia, marskość wątroby, nadciśnienie złośliwe, ciężkie urazy ciała, oparzenia, reakcje poprzetoczeniowe czy krwotoki wewnętrzne.

W wieku dziecięcym niewydolność nerek jest zazwyczaj chorobą wrodzoną. U osób starszych schorzenie występuje częściej, a szczególnie po zabiegach chirurgicznych,

U kobiet w ciąży może dojść do zakażenie macicy, zatrucia ciążowego i podobnych powikłań ciążowych, martwicy kory nerek oraz do poporodowej niewydolności nerek.

Poprzez nietrzymanie moczu określa się mimowolne wyciekanie moczu z pęcherza. Może ono występować zarówno w dzień, jak i podczas snu. Ilość wypływającego moczu może być bardzo różna. Osoby cierpiące z powodu tego schorzenia lub ich rodziny zwracają się do specjalisty w momencie, kiedy uznają to za problem socjalny lub zdrowotny.

Głównym objawem schorzenia jest mimowolne wyciekanie moczu, naglące parcie na mocz, pieczenie podczas mikcji oraz podrażnienie krocza.

Do przyczyn nietrzymania moczu zalicza się osłabienie mięśni dna miednicy, osłabienie zwieracza cewki, podrażnienie pęcherza, pęcherz neurogenny, utratę kontroli o.u.n., leki oraz inne czynniki.

Czynniki sprzyjające rozwojowi schorzenia to m.in. starzenie się, przerost gruczołu krokowego, wielorództwo, cukrzyca, uraz rdzenia kręgowego, stwardnienie rozsiane, uogólnione stany wyniszczające, udar mózgu, itd.

Badania laboratoryjne polegają na ogólnym badaniu moczu, posiewie moczu oraz urografii, która może wykazać patologię nerek.

Nietrzymanie moczu może świadczyć o zmianach patologicznych w obrębie układu moczowego. Może być wynikiem zaburzenia funkcji zwieracza cewki, przerostu gruczołu krokowego, pęcherza neurogennego, guza pęcherza, zakażenia dróg moczowych oraz zatrzymanie stolca.

W niektórych przypadkach wykonuje się badania pomocnicze. Do takich badań zalicza się cystouretrografię mikcyjną, która ukazuje ewentualne zmiany patologiczne w pęcherzu/cewce moczowej, cystometrię obrazującą nadmierne napięcie zwieracza lub prawidłowy pęcherz, oraz pomiar zalegania moczu po mikcji, czy czasem nie występuje zwiększone zaleganie moczu.

Aby zapobiec schorzeniu, kobietom po porodzie zaleca się stosowanie ćwiczeń Kegla. Wskazane są również regularne badania ginekologiczne kobiet celem wykrycia patologii w miednicy, oraz regularne badanie celem wczesnego wykrycia patologii gruczołu krokowego u mężczyzn, a także wczesne podjecie terapii przerostu prostaty.

Powikłania chorobowe obejmują zakażenie dróg moczowych, wodonercze, niewydolność nerek oraz niepożądane działanie leków.

Niestrawność czynnościowa jest zespołem chorobowym charakteryzującym się przewlekłym występowaniem przemijających bólów w nadbrzuszu, uczuciem pełności, wczesnej sytości po posiłkowej, nudnościami i wymiotami bez zmian śluzówkowych i innych organicznych nieprawidłowości w przewodzie pokarmowym.

Do głównych objawów niestrawności czynnościowej zalicza się;

• odbijanie,
• nagromadzenie gazów w przewodzie pokarmowym,
• wzdęcie brzucha,
• burczenie w brzuchu,
• ból w nadbrzuszu, gniotący lub palący,
• przyjmowanie posiłków może łagodzić lub nasilać objawy,
• ból pod mostkiem, gniotący lub palący,
• brak łaknienia, nudności lub wymioty,
• zmiany rytmu wypróżnień,
• tkliwość przy palpacji brzucha,
• brak nieprawidłowości anatomicznych.

Przyczyna takich dolegliwości jest zwykle nieznana, być może wywołuje ja kilka różnych czynników etiologicznych. Niestrawność czynnościowa może być wywołana przez „przelotne” owrzodzenia (u 20-30% rozwijają się wrzody). Przyczyną może być także zaburzenie motoryki przewodu pokarmowego, brak właściwej reakcji na stosowane leki oraz Helicobacter pylori u niektórych pacjentów.

Czynnikiem predysponującym może być inne zaburzenie czynnościowe, lęk oraz depresja.

Dla potwierdzenia diagnozy wykonuje się badania laboratoryjne w postaci rozmazu krwi obwodowej, zestawu badań biochemicznych oraz badania kału na obecność krwi utajonej.

Osoba cierpiąca z powodu danego schorzenia powinna zmniejszyć stres, wprowadzić techniki relaksacyjne i ćwiczenia fizyczne. Ważne jest również zapobieganie refluksowi, jeżeli ma to uzasadnienie.

W diecie osoby z niestrawnością czynnościową nie powinny występować pokarmy, które wiadomo, ze nasilają objawy. Posiłki powinny być częste i w małych porcjach. Wskazane jest unikanie kawy, herbaty, czekolady, kakao oraz mocnych alkoholów, a także palenia papierosów.
Powinno się unikać stosowania leków zawierających aspirynę i niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

U dzieci ciężko jest zdiagnozować niestrawność czynnościową, dlatego należy zwrócić uwagę na zaburzenia występujące w najbliższej rodzinie. U osób w wieku podeszłym zwiększa się ryzyko wystąpienia raka, a u kobiet ciężarnych następuje zaostrzenie objawów chorobowych.

Niepokój jest nadmiernym fizycznym lub psychicznym pobudzeniem często współwystępujących ze sobą zaburzeń fizycznych lub niepokojów egzystencjalnych. Związanym jest m.in. ze stanami terminalnymi.

Objawy niepokoju to przede wszystkim zaburzenia snu, niezdolność do koncentracji, bezcelowa czynność ruchowa, niezdolność odprężenia oraz delirium.

Główne przyczyny niepokojów to różnego typu choroby, kłopoty rodzinne, leki, niedobory żywieniowe, nie rozwiązane sprawy, lęk przed śmiercią, żal z przeszłości (niespełnione plany, niska samoocena), żal do przyszłości (założenie nieosiągnięcia założonych celów), bezsensowność śmierci (strach przed nieznanym, wyobrażenia o śmierci).

Skala niepokoju

1. brak niepokoju,
2. lekkie pobudzenie,
3. średnie pobudzenie,
4. znaczne pobudzenie bez delirium,
5. średnie pobudzenie z delirium,
6. znaczne pobudzenie z delirium.

Głównym celem terapii jest zidentyfikowanie i zajęcie się problemami osoby nękanej niepokojem. Wskazane jest wsparcie rodziny i opiekunów, eliminacja leków odpowiedzialnych za wywołanie lęków. Czasem zaleca się stosowanie 0lejków przeciwcholinergicznych (leki przeciwdepresyjne). W otoczeniu osoby nękanej niepokojem należy ograniczyć hałas i jasne oświetlenie, zapewnić mu przyjazny spokój ze wsparciem rodziny i przyjaciół. Zalecana jest nauka spokojnego oddychania i metlaksacji.

W terapii niepokoju często stosuje się terapię wyobrażeniową, muzykoterapię oraz terapię masażem i dotykiem.
Osoba nękana niepokojem powinna unikać w diecie kofeiny

U dzieci ból, problemy psychologiczne i egzystencjalne są o wiele trudniejsze do oceny niż w grupie osób dorosłych, czasem trudno określić jednoznaczną przyczynę niepokoju u najmłodszych. Natomiast w wieku podeszłym częstsze są zaburzenia pozapiramidowe, niepokojące mogą być również objawy cholinolityczne (suchość w ustach, zatrzymanie moczu, delirium), i inne choroby oraz zmartwienia wieku starczego.

Określenie niedowidzenie odnosi się do obniżenia ostrości wzroku, które nie może zostać skorygowane przez użycie okularów lub soczewek kontaktowych, przy nieobecności nieprawidłowości strukturalnych i innych patologii oka. Schorzenie jest objawem zaburzeń w układzie nerwowym.

Zazwyczaj pierwsze objawy niedowidzenia wykrywa się u dzieci w wieku przedszkolnym, podczas badań przesiewowych na wykrycie tego schorzenia.

Przyczyn niedowidzenia jest kilka, do podstawowych zalicza się przede wszystkim;

• niedowidzenie w zezie – obniżenie ostrości wzroku spowodowane supresją korową obrazu w oku ustawionym zbieżnie lub rozbieżnie, pozwalającą uniknąć nakładania się obrazów i dwojenia,
• niedowidzenie w anizometropii – stwierdza się, gdy jedno z oczu ma wadę refrakcji inną niż drugie, co doprowadza do widzenia za mgłą,
• niedowidzenie spowodowane refrakcją – przyczyną jest nie skorygowana ciężka wada refrakcji, dająca widzenie za mgłą w jednym lub obojgu oczach,
• niedowidzenie z zakrycia – spowodowane prawie całkowitym zakryciem osi widzenia jednego oka, co może być wywołane wrodzonymi nieprawidłowościami, takimi jak blizny rogówki czy zaćma.

U wszystkich dzieci należy, przeprowadzić badanie ostrości wzroku przed rozpoczęciem nauki w szkole, a każde oko należy zbadać z osobna. Dzieci z rodzin obciążonych w wywiadzie niedowidzeniem lub zezem powinny zostać zbadane przez okulistę.
Głównym zaleceniem terapii jest konieczność jak najwcześniejszej korekcji wymienionych wyżej schorzeń. Podstawą jest pełna korekcja wady lub zasłanianie oka z lepszą ostrością wzroku, aby pobudzić do patrzenia oko z niedowidzeniem. Należy pamiętać, że niedowidzenie nigdy samoistnie się nie koryguje i zawsze wymaga leczenia, a  dzieci nie wyrastają z niedowidzenia.
Niedowidzenie jest stanem poddającym się w większości przypadków leczeniu, jeżeli rozpoznanie jest ustalone wystarczająco wcześnie. Zastosowanie we wczesnym okresie przesłaniania oka, okularów i korekcji chirurgicznej nieprawidłowego ustawienia oczu może doprowadzić do prawie prawidłowego widzenia. Rozwój widzenia następuje w ciągu kilku pierwszych lat życia, a leczenie niedowidzenia może być skuteczne mniej więcej do 12 r.ż.

Najczęściej niedowidzenie spotykane jest u dzieci we wczesnym dzieciństwie. Natomiast jeśli tę wadę wzroku stwierdza się u osoby starszej, to zazwyczaj okazuje się, że rozpoznanie zostało ustalone we wczesnym dzieciństwie.

Niedokrwistość złośliwa jest chorobą, u której podłoża leży niedobór wit. B12. Jest związana z zanikowym zapaleniem błony śluzowej żołądka i histaminooporną achlorhydrią, przy nieobecności czynnika wewnętrznego, wydzielanego przez komórki okładzinowe żołądka. Wit. B12 nie może zostać wchłonięta w dolnym odcinku jelita cienkiego. Przebieg choroby charakteryzuje się powolną progresją.

Główne objawy tej choroby to;

• nieprawidłowe odruchy ścięgniste,
• anoreksja, utrata masy ciała,
• zanikowe zapalenie błony śluzowej języka,
• zastoinowa niewydolność krążenia,
• otępienie i depresja,
• duszność wysiłkowa,
• drętwienie kończyn,
• powiększenie wątroby,
• bladość powłok skóry,
• kołatanie serca i przyspieszona akcja serca,
  
• utrata poczucia położenia,
• przedwczesne siwienie,
• wzmożona pigmentacja skóry lub bielactwo,
  
• owrzodzenia języka,
• powiększenie śledziony,
• szum w uszach,
• zawroty głowy,
• osłabienie.

Podstawowe przyczyny rozwoju choroby to zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, niedobór czynnika wewnętrznego, prawdopodobnie wytwarzanie przeciwciał przeciw komórkom okładzinowym żołądka, wytwarzanie przeciwciał przeciw czynnikowi wewnętrznemu.

Czynnikami zwiększającymi ryzyko powstania niedokrwistości złośliwej są ślepe pętle jelitowe, stosowanie diety wegetariańskiej bez dodatkowego uzupełnienia wit. B12, resekcja żołądka, zakażenie bruzdogłowcem szerokim, niedożywienie, leki, przewlekłe zapalenie trzustki, alkoholizm.

Niekiedy choroba niedokrwienna może być mylona z innymi dolegliwościami. Zazwyczaj z dolegliwościami takimi jak niedobór kwasu foliowego, zaburzenia neurologiczne bez niedoboru wit. B12, nieprawidłowa funkcja wątroby, niedoczynność tarczycy, zmiany polekowe oraz alkoholizm.

Chorobę diagnozuje się na podstawie wyników badań laboratoryjnych, oraz nieprawidłowości jakie ujawniają.
Choroba wywołuje zmiany patologiczne w obrazie krwi i szpiku kostnego. W niektórych przypadkach prowadzi do zapalenia żołądka oraz zmiany jego obrazu cytologicznego. Czasem następuje zanik nerwów obwodowych oraz zmiany degeneracyjne w zwojach sznura tylnego rdzenia.
Profilaktyka obejmuje wczesne wykrywanie niedokrwistości i zapobieganie jej.
Powikłaniem choroby w pierwszym tygodniu terapii jest najczęściej hipokaliemia, zaburzenia o.u.n. mogą nie ustąpić w razie rozpoczęcia leczenia w okresie dłuższym niż 6 mieś. od dnia wystąpienia pierwszych objawów. Może pojawić się polip a nawet rak żołądka.
Pozajelitowe podawanie wit. B12 powoduje wycofanie się niedokrwistości, nie ma jednak wpływu na zaawansowane objawy neurologiczne.

Wraz z niedokrwistością złośliwą może występować wiele inych schorzeń. Do tej grupy zalicza się przede wszystkim choroby autoimmunologiczne, chorobę Gravesa, obrzęk śluzowaty, zapalenie tarczycy, bielactwo, idiopatyczną niewydolność nadnerczy, niedoczynność przytarczyc, biegunkę tropikalną czy chorobę Crohna.

Młodzieńcza niedokrwistość złośliwa występuje u dzieci starszych, a objawy są podobne do występujących u dorosłych, wrodzona niedokrwistość złośliwa ujawnia się przed 3 r.ż.. Choroba najczęściej występuje u osób w wieku podeszłym. Występuje czasem ze schorzeniami autoimmunologicznymi, depresją i demencją i innymi schorzeniami.

Niedokrwistość sierpowatokrwinkowa to przewlekła, genetycznie uwarunkowana hemoglobinopatia. Charakteryzuje się średnio ciężką niedokrwistością hemolityczną, z okresowo występującymi „przełomami bólowymi” oraz wzrostem zapadalności na zakażenia, zwłaszcza wywołane przez dwoinkę zapalenia płuc. U osób heterozygotycznych zazwyczaj nie obserwuje się niedokrwistości i innych objawów.Choroba wpływa na funkcjonowanie układu krwiotwórczego i mięśniowo-szkieletowego.

Choroba u noworodków bardzo często na początku przebiega bezobjawowo, a pierwsze symptomy choroby ujawniają się najczęściej po sześciu miesiącach życia dziecka. Do podstawowych objawów chorobowych zalicza się;

• bladość powłok skórnych, bolesne obrzmienie dłoni i stóp,
• przewlekłą niedokrwistość hemolityczna,
• bóle kości, stawów, brzucha i pleców,
• nieznaczne zażółcenie twardówek,
• wzrost zapadalności na zakażenia, takie jak posocznice paciorkowcowe, pneumokokowe, przez Salmonella,
• hiposplenizm czynnościowy,
• opóźnione dojrzewanie fizyczne i płciowe, szczególnie u chłopców,
• liczne uszkodzenia wielonarządowe, szczególnie u dzieci starszych i młodzieży,
• objawy podobne do zapalenia płuc.

Przyczyną choroby jest defekt na poziomie molekularnym polega na zastąpieniu kwasu glutaminowego waliną w pozycji 6 łańcucha beta w cząsteczce hemoglobiny HbS. Cząsteczki HbS w postaci odtlenowanej tworzą formy pałeczkowate, co zniekształca krwinkę, przybiera ona kształt sierpa, defekt na poziomie komórkowym polega na usztywnieniu krwinki czerwonej. Zmieniony kształt i zmniejszenie odkształcalności krwinki powodują zwiększenie lepkości, zmniejszenie przepływu i zaczopowanie małych tętniczek i włośniczek, co prowadzi do niedotlenienia na obwodzie. Sierpowate krwinki są odporne mniej niż prawidłowe, co powoduje hemolizę wewnątrznaczyniową i ich niszczenie przez układ siateczkowo-śródbłonkowy, z punktu widzenia klinicznego defekt ten przejawia się w postaci przewlekłej niedokrwistości, różnorodnych przełomów i zakażeń:

1. przełomy „wazookluzywne” – objawem jest ból wynikający z niedotlenienia i martwicy tkanek w wyniku obturacji naczyń krwionośnych. Postępuje niewydolność narządów i ostre uszkodzenie tkanek w wyniku powtarzania się takich przełomów,
2. przełom aplastyczny – to przejściowe zahamowanie wytwarzania krwinek czerwonych w szpiku towarzyszące ciężkim infekcjom,
3. przełom hiperhemolityczny – to gwałtowna hemoliza. Zwiększone niszczenie i skrócenie czasu przeżycia krwinek czerwonych,
4. podatność na zakażenia – zaburzenie lub brak czynności śledziony.

Aby nie dopuścić do wystąpienia przełomu wazookluzywnego, chorego należy chronić przed odwodnieniem, zakażeniami, zimnem. Przełomy mogą być wywołane przez gorączkę, kwasicę, znieczulenie, wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, niedobór kwasu foliowego, ostre zakażenia bakteryjne oraz leki utleniające.

W celu rozpoznania choroby przeprowadza się szereg różnego typu analiz laboratoryjnych, w których stwierdza się liczne nieprawidłowości.

Profilaktykę w chorobie obejmuje nie dopuszczenie do powstania przełomu, czyli unikanie czynników wywołujących hemolizę.

Choroba może być przyczyną wielu powikłań. Zalicza się do nich np. zawał kości, aseptyczną martwicę głowy kości udowej, powiększenie serca, kamicę żółciową, przewlekłe owrzodzenia nóg, retinopatię, ostry zespół płucny, infekcje z dużym ryzykiem ich uogólnienia, zaburzenia intelektualne, nawet bez udaru.

Niedokrwistość sierpowatokrwinkowa utrzymuje się przez całe życie. W drugiej dekadzie życia zmniejsza się liczba przełomów, lecz rośnie liczba powikłań. Zgony zdarzają się nawet u dzieci, najczęściej w wyniku powikłań sercowo-naczyniowych lub posocznicy. Większość pacjentów umiera przed 50 r.ż., a najczęstszą przyczyną śmierci są zakażenia, zakrzepica, zatory płucne oraz niewydolność nerek.

Niedobory witamin są to zespoły niedoboru witamin, rozwijają się powoli i trudno je rozpoznać. Niedobory wielowitaminowe występują zazwyczaj częściej niż niedobór jednej danej witaminy.

Jak powszechnie wiadomo, witaminy dzieli się na dwie podstawowe grupy;

rozpuszczalne w tłuszczach;

• witamina A,
• Witamina D,
• witamina E,
• witamina K,

rozpuszczalne w wodzie;

• witamina C,
• witamina B1,
  
• witamina B2,
• witamina B3,
• witamina B5,
• witamina B6,
• Witamina B7,
  
• witamina B9/B11,
• witamina B13,
  
• witamina B12,
• witamina B15,
  
• witamina P,
• witamina PP,
• witamina F,
  
• witamina H.
  

Niedobór poszczególnych witamin daje różne objawy, niektóre dolegliwości pojawiają się wcześniej, inne później. W zależności od niedoboru przykładowej witaminy, obserwuje się następujące skutki uboczne;

• witamina A – ślepota nocna, nadmierne rogowacenie naskórka, kseroftalmia; opóźnienie wzrostu, utrata apetytu i niedokrwistość u dzieci; plamy Bitota (powierzchowne, piankowate zmiany na spojówkach gałkowych w obrębie szpary powiekowej);
• witamina B – choroba beri-beri u dorosłych oraz postać niemowlęca choroby, zespół Wernickego-Korsakowa, który może zakończyć się śmiercią;
• witamina B2 – zapalenie kątów ust, unaczynienie rogówki, niedowidzenie, zajady, łojotokowe zapalenie skóry; w czasie ciąży – zaburzenia rozwoju szkieletu płodu, takie jak skrócenie kości, zaburzony proces wzrastania;
• witamina B6 – napady drgawek u niemowląt, niedokrwistości, neuropatie, łojotokowe zmiany na skórze;
• witamina B12 – neuropatia obwodowa, niedokrwistość megaloblastyczna, niedokrwistość złośliwa, niektóre zespoły zaburzeń psychicznych;
• witamina C - szkorbut, czyli rozchwianie zębów, zapalenie dziąseł i krwawienia;
• witamina D – krzywica, osteomalacja;
• witamina E – hemoliza czerwonych ciałek krwi, wydalanie kreatyny z moczem, odkładanie się ceroidu w mięśniach.

Niedoborom witamin sprzyja przede wszystkim alkoholizm, upośledzone wchłanianie, przewlekłe spożywanie pokarmów zawierających za mało białka, wiek niemowlęcy i podeszły, niższy status społeczno-ekonomiczny, nadużywanie środków przeczyszczających, pasożyty jelitowe, nadużywanie leków, dziwaczne upodobania i praktyki żywieniowe, itd.

Podobnie jak objawy, rozpoznanie i diagnostyka danego przypadku, również zależą od danego rodzaju witaminy.

W razie niedoborów witamin w diecie, powinno się danej osobie zapewnić poradę na temat tego, jak przygotowywać posiłki i z jakich produktów, aby zniwelować istniejące braki. Należy podkreślić szczególnie konieczność rezygnacji z napojów alkoholowych.

W przypadku, kiedy czynniki społeczno-ekonomiczne przyczyniają się do stosowania niedoborowej diety, należy daną osobę skierować do właściwego biura pomocy społecznej. Wskazany jest nacisk na zastosowanie się do zaleceń dotyczących suplementacji witaminowej oraz pomoc w zerwaniu z nałogiem picia alkoholu i palenia papierosów.