Grzybica nazywana jest inaczej mikozą. Jest chorobą zakaźną, która jest wywoływana miejscowym lub ogólnym zakażeniem przez grzyby chorobotwórcze.

Grzybice dzieli się na: głębokie – narządowe, oraz powierzchniowe – skóra, paznokcie.

Wyróżnia się również podział ze względu na pochodzenie zakażenia grzybem chorobotwórczym:

• endogenne (wywołane przez saprofity, np. Candida albicans, Geotrichum candidum),
• egzogenne (pozaeuropejskie),
• pośrednio endo- i egzogenne (Aspergillus fumigatus, Cryptococcus neoformans i rodzaj Mucor).

Grzybice można podzielić także ze względu na nazwę naukową np. Dermatofitozy, Blaskomykoza, Histoplazmoza, Kandydoza, Aspergiloza, itd.

Czynniki sprzyjające zakażeniu organizmu grzybicą to:

• antybiotykoterapia,
• choroby nowotworowe,
• oparzenia,
• Wrodzone i nabyte zaburzenia odporności,
• awitaminozy grupy B,
• zaburzenia hormonalne w przebiegu niewydolności lub braku śledziony,
• cukrzyca,
• otyłość,
• terapia lekami sterydowymi.

Objawy choroby grzybiczej są różne i zależą głównie od narządu lub organu, który jest zakażony grzybem, np. w przypadku grzybic skóry mogą wystąpić: świąd, zaczerwienienie, łuszczenie się skóry, natomiast w przypadku grzybic głębokich są to objawy narządowe, bóle czy biegunka.

Podstawowe środki zapobiegawcze w przypadku grzybicy to higiena ubrań, dokładne wycieranie przestrzeni między palcami po wizycie na basenie, używanie swojego ręcznika, odpowiednia higiena osobista.

Gronkowiec złocisty jest bakterią gram-dodatnią, czyli pod wpływem barwienia metodą Grama wybarwia się na niebiesko. Bakteria ta występuje w jamie nosowo gardłowej oraz na skórze ludzi i zwierząt. Nosicielstwo gronkowca szczególnie często spotykane jest u personelu szpitalnego, co jest przyczyną tak wielu zakażeń wewnątrzszpitalnych. Gronkowiec to przyczyna wielu chorób różniących się umiejscowieniem, obrazem klinicznym i objawami. Najbardziej popularne zmiany skórne, takie jak ropnie, czyraki czy trądzik. Często gronkowiec jest przyczyną utrudnionego gojenia się ran pooperacyjnych.

Zakażenie gronkowcem dzieli się na następujące grupy dolegliwości:

• zapalenie ropne stawów,
• zapalenia szpiku i kości,
• zapalenie opon mózgowo – rdzeniowych.
• zespół oparzonej skóry,
• zespół wstrząsu toksycznego.
• choroby układu oddechowego,
• choroby przewodu pokarmowego,
• choroby układu moczowego,
• choroby skórne,
• posocznice i ropowice,
• zapalenie sutków.

Do czynników sprzyjających zakażeniu gronkowcem złocistym zalicza się defekt chemotaksji leukocytów, zespół niedoboru odporności Wiskott-Aldrich, cukrzycę, chorobę reumatyczną, defekt zabijania wewnątrzkomórkowego, chorobę ziarniniakową, hipogammaglobulinemię, hipergammaglobulinemię IgE, protezy naczyniowe, kostne, stawowe jako obce ciała, choroby serca, choroby nowotworowe oraz zakażenie wirusem grypy.

W celu wykrycia gronkowca wykonuje się badania przesiewowe.
Liczne szczepy gronkowca są odporne na antybiotyki.

Glistnica jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez zakażenie jelit glistą ludzką. Jest to pasożyt osiągający rozmiary 20-40cm. Bytuje w jelicie cienkim człowieka. Pasożyt wywiera wyraźne działanie toksyczne szczególnie w przypadku małych, silnie zarażonych dzieci.

Przyczyną zarażenia się glistą ludzką może być niedostateczna higiena osobista oraz niewystarczająca higiena żywności, spożywanie nieumytych warzyw i owoców, rzadkie mycie rąk, a także picie nieprzegotowanej wody.

Choroba ta najczęściej spotykana jest u dzieci, ale pojawia się także u dorosłych.

Wędrówka larw po organizmie jest przyczyną wielu nieprzyjemnych dolegliwości, powodują one objawy skórne i płucne spowodowane reakcją alergiczną.
Część osób zarażonych glistą ludzką ma objawy alergiczne, napady duszności, zapalenie oskrzeli, odoskrzelowe zapalenie płuc, nacieki płucne, lęki oraz odruchy wymiotne.

Obecność glist w jelitach powoduje:

• nudności i wymioty,
• biegunki,
• bóle w jamie brzusznej oraz osłabienie,
• brak apetytu,
• bóle głowy,
• rozdrażnienie,
• bezsenność,
• podwyższenie temperatury ciała,
• rozstroje jelit,
• nieprzyjemne odczucia pod skórą,
• czasem drgawki,
• zapalenie spojówek.

Silna inwazja wynikająca z dużego namnożenia się glisty w jelitach może być przyczyną nocnego zgrzytania zębami, ślinotoku, bólów głowy, spadku apetytu oraz nocnych lęków i bezsenności.

Silne zarażenie glistą małego dziecka może spowodować nadmierną pobudliwość nerwową i zahamowanie rozwoju umysłowego i fizycznego.

Grzybica skóry owłosionej jest zakażeniem grzybiczym owłosionej skóry głowy. Powstaje w wyniku przeniesienia patogenu od chorych osób lub zwierząt. Schorzenie jest zakaźne i może nawet przybierać postać epidemii. Zajęte chorobą obszary skóry owłosionej głowy mogą wyglądać, jakby włosy zostały na nich wystrzyżone. Taki stan jest spowodowany ułamywaniem się włosów na pewnej wysokości – grzybica strzygąca.

Ognisko zakażenia grzybiczego początkowo przybiera wygląd zmiany rumieniowej o kształcie okrągłym, z nasileniem stanu zapalnego na obwodzie, szerzy się obwodowo, stan zapalny w części środkowej łagodnieje, powierzchnia ogniska wykazuje najczęściej drobne złuszczanie. Na skórze owłosionej głowy występuje zazwyczaj w postaci ogniska pozbawionego włosów. Niekiedy dochodzi do wytworzenia ostrego odczynu zapalnego z powstaniem ropnych tworów guzowatych.

Główną przyczyną tego rodzaju grzybicy jest Trichophyton tonsurans, za niewielki odsetek zakażeń odpowiedzialny jest Microsporum species.

Czynnikami sprzyjającymi roznoszeniu się zakażenia jest przebywanie dzieci w większych skupiskach zbiorowych, nieprzestrzeganie higieny, obniżenie odporności oraz złe warunki mieszkaniowe.

Łuszczyca oraz łojotokowe zapalenie skóry są najczęściej mylnie rozpoznawane jako grzybica skóry głowy. Mylna diagnoza jest także możliwa przy pyodermii, łysieniu plackowatym oraz nawykowym wyrywaniu włosów (trichotillomania).

Dla potwierdzenia diagnozy wykonuje się bezpośrednie badanie mikologiczne (mikroskopowe + KOH) włosów z obszarów zmienionych, co pozwala ustalić rozpoznanie oraz zidentyfikować organizm patogenny.

Zmiany patologiczne wywoływane przez zakażenie grzybami to przewlekły stan zapalny, powierzchowne zakażenie prowadzące do wytworzenia zmian o typie przymieszkowych krost oraz ropni. Niejednokrotnie stwierdza się obecność strzępków grzybiczych w mieszkach włosowych.

Podstawa terapii w przypadku grzybicy jest dokładne mycie rąk i higiena osobista, pranie ręczników, odzieży oraz nakryć głowy osoby zakażonej. Wskazana jest także kontrola wszystkich członków rodziny chorego w celu wykluczenia grzybicy.

Profilaktyka chorób grzybiczych obejmuje głównie przestrzeganie zasad higieny osobistej, unikanie używania wspólnych nakryć głowy, a także wczesne wykrywanie i leczenie zakażeń grzybiczych. Ważne jest wczesne leczenie członków rodziny chorego oraz leczenie zwierząt domowych.

Grzybica może pozostawiać po sobie zmiany bliznowate oraz trwałe wyłysienie spowodowane przez strupień woszczynowy (kerion).

Zmiany nie poddane terapii mogą ustępować samoistnie po upływie 6 miesięcy, a zmiany przebiegające z nasilonym odczynem zapalnym mogą ustąpić po upływie krótszego czasu, z pozostawieniem bardziej nasilonego bliznowacenia.

Grzybica skóry tułowia to zakażenie grzybicze dotyczące skóry gładkiej. Chorobowe wykwity mają postać ognisk rumieniowo-złuszczających i są wyraźnie odgraniczone od otoczenia. Przybierają kształt okrągły lub owalny. Zmiany wykazują skłonność do obwodowego szerzenia się, z nasileniem stanu zapalnego na obwodzie ognisk oraz z jego ustępowaniem w części centralnej. Na obwodzie ognisk niekiedy występują wykwity grudkowe, krostkowe lub pęcherzykowe, określane mianem wykwitów satelitarnych. Zmiany chorobowe umiejscawiają się głównie na skórze twarzy, tułowia i kończyn. Istnieją dowody na występowanie u niektórych osób genetycznie uwarunkowanej podatności na zakażenia grzybicze.

Główne objawy grzybicy skóry tułowia to;

• charakterystyczny rumień oraz świąd o umiarkowanym nasileniu,
• ogniska rumieniowo-złuszczające o kształcie okrągłym, zabarwieniu żywo czerwonym, wyraźnie odgraniczone od otoczenia,
• ogniska chorobowe występują pojedynczo lub zgrupowane po 3 lub 4, umiejscowione na skórze gładkiej,
• średnica pojedynczych ognisk nie przekracza zwykle 5 cm,
• ogniska mają charakter jednolity, występują jednak również formy o układzie obrączkowatym,
• intensywny świąd,
• niekiedy przebarwienie.

Przyczyną dolegliwości jest zakażenie grzybicze wywołane przez dermatofity, np. przez Trichophyton rubrum.

Czynniki sprzyjające zakażeniom grzybiczym to ciepły klimat, bezpośredni kontakt z aktywnym ogniskiem grzybicy na skórze innej osoby, zwierzęcia lub przeniesienie patogennych grzybów bezpośrednio z gleby, praca ze zwierzętami, oraz immunosupresja.

Tego typu dolegliwości grzybicze często mylone są z łupieżem różowym, wypryskiem, kontaktowym zapaleniem skóry, kiłą, łuszczycą.

Właściwa diagnoza możliwa jest po bezpośrednim badaniu mikologicznym oraz po przeprowadzeniu laboratoryjnej hodowli.

Osoby cierpiące na grzybicę powinny wyeliminować z diety biały cukier i białą mąkę.

Grzybica paznokci jest zakażeniem płytek paznokciowych, wywoływanym przez zakażenie patogennymi szczepami grzybów. Zmiany chorobowe dotyczą paznokci oraz skóry ich otaczającej.

Objawy grzybicy paznokci
Infekcja paznokci spowodowana jest przez zakażenie dermatofitami. Często takie schorzenie poprzedzone jest zakażeniem dermatofitowym o innym umiejscowieniu. U dorosłych przeważa grzybica paznokci u stóp, a zwłaszcza palucha. Jednoczesne występowanie grzybicy paznokci stóp i rąk jest rzadko spotykane.  Wyróżnia się 4 odmiany kliniczne grzybicy paznokci:

Dystalna grzybica podpaznokciowa - rozprzestrzenia się z łożyska paznokcia do płytki paznokciowej;

• żółtoszare masy powodują odwarstwienie i uniesienie wolnego brzegu płytki paznokciowej,
• zgrubienie łożyska paznokcia z uniesieniem płytki paznokciowej,
• odklejenie się płytki paznokciowej od łożyska paznokcia,
• zgrubienie płytki, deformacja i wykruszanie się,
• przebarwienie żółtobrązowe,
• wolny brzeg paznokcia przypomina wyglądem drewno nadgryzione przez korniki,

Całkowite samoistne oddzielenie się paznokcia lub zdarcie pourazowe płytki: następuje znacznie łatwiej, jeśli paznokieć jest zmieniony grzybiczo;

• bolesność, utrudnienie chwytania przedmiotów,
• szybkość rozprzestrzeniania się grzybicy zależy od rodzaju patogenu;
• boczna grzybica paznokcia: żółtawe przebarwienie brzegu płytki paznokciowej, postępujące odklejanie się paznokcia w obrębie bliższego lub dalszego brzegu płytki paznokciowej,
• rzadko następuje zajęcie przeciwległego brzegu paznokcia;

Bliższa grzybica podpłytkowa – dotyczy paznokci rąk lub stóp;

• leukonychia: rozpoczyna się pojawieniem się żółtobiaławych plamek rozprzestrzeniających się od tylnej części paznokcia w kierunku obłączka i przedniej części płytki;

Biała grzybica powierzchowna – ma skłonność do zajmowania zwłaszcza paznokcia palucha. Charakteryzuje się występowaniem białawych smug, szorstkością i kruchością powierzchni płytek paznokciowych. Matowe, białe plamki w obrębie płytek paznokciowych mogą się zlewać, zajmując całą powierzchnię paznokcia. Najczęściej drożdżyca ta dotyczy paznokci i wałów paznokciowych, występuje częściej u dorosłych kobiet i najczęściej zajmuje paznokcie rąk, zmiany najczęściej dotyczą palca środkowego;

• dolegliwości bólowe umiarkowane do chwili dołączenia się wtórnego zakażenia bakteryjnego,
• ból nasila się w razie częstego lub przedłużonego kontaktu rąk z wodą,
• zakażenie rozprzestrzenia się na tkanki miękkie otaczające paznokieć,
• silne zaczerwienienie, bolesność i obrzęk wałów paznokciowych,
• przebarwienia, pobruzdowanie i częściowe zniszczenie płytki paznokciowej,
• występowanie treści ropnej między wałem i płytką paznokciową,
• zniszczenie obrąbka górnego wału paznokciowego;

Pleśnica paznokci częściej występuje u osób powyżej 60 r.ż., charakteryzuje się częstym umiejscowieniem w obrębie paznokci paluchów stóp, może przypominać klinicznie grzybicę paznokci dystalną lub boczną.

Główne przyczyny grzybicy paznokci to

• Dermatofity – Trichophyton rubrum, Trichophyton mentagrophytes varietas interdigitale, Epidermophyton floccosum, Trichophyton violaceum oraz Microsporum,
• Candida – Candida albicans, Candida parapsilosis, Candida tropicalis, Candida crusei,
• Pleśnie - Scopulariopsis brevicaulis, Hendersonula toruioidea, Aspergillus specjes,  Alternaria tenuis.

Do głównych czynników ryzyka wystąpienia grzybicy spowodowanej dermatofitami zalicza się ciepło, wzmożona wilgotność lub potliwość, za ciasne obuwie, upośledzenie krążenia obwodowego, zakażenie bezpośrednie, uszkodzenie naskórka, kontakt z substancjami zawierającymi cukier, odmrożenia, cukrzyca, nadczynność przytarczyc, niedożywienie, nowotwory złośliwe, okres pooperacyjny, zanieczyszczenia glebą, deformacje prowadzące do nakładania się na siebie palców oraz nieprawidłowy wzrost paznokci prowadzący do szponowatości.

W celach diagnostycznych przeprowadza się badania laboratoryjne polegające na bezpośrednim badaniu mikroskopowym: zeskrobiny paznokcia, wykruszającej się pod-paznokciowej masy rogowej lub fragmentu wykruszającego się paznokcia (preparat mikroskopowy przed dokonaniem oceny należy lekko podgrzać), hodowlach mikologicznych, ocenie histopatologicznej keratyny. Wynik badania zależą w dużym stopniu od prawidłowości pobrania i jakości preparatu mikologicznego.

Z grzybicą paznokci mogą współistnieć zespoły zaburzeń odpornościowych oraz przewlekle schorzenia metaboliczne (cukrzyca), zwłaszcza w przypadkach wykazujących szybkie rozprzestrzenianie się zmian chorobowych.

Grzybice paznokci rzadko występują w okresie przed dojrzewaniem, a jeśli już to mają postać białego nalotu na powierzchni płytki. U osób dorosłych i w wieku podeszłym częstsze jest występowanie zakażeń wywołanych przez grzyby pleśniowe, predyspozycją do tego rodzaju chorób jest zmniejszona wydolność wątroby i nerek, zmniejszenie ogólnej sprawności organizmu.

Grzybica obrębna pachwin jest  powierzchownym zakażeniem grzybiczym skóry pachwin wywołanym przez dermatofity. Zazwyczaj na skórze pachwin i w okolicy pachwinowej stwierdza się występowanie ognisk rumieniowatych o kształcie półksiężycowatym, dobrze odgraniczonych od otoczenia. Te zmiany wykazują skłonność do rozprzestrzeniania się na skórę ud. Rozszerzenie zmian następuje w sposób obwodowy, powierzchnia ognisk  zapalnych najczęściej złuszcza się delikatnie. Objawy zapalne w części środkowej ogniska są słabo nasilone, a w miarę trwania zakażenia ustępują zupełnie i pozostawiają po sobie brunatne przebarwienia. W otoczeniu ognisk zakażenia widoczne jest występowanie wykwitów satelitarnych w postaci grudek, pęcherzyków lub krost. Zmiany występują zazwyczaj obustronnie, nie przechodzą na skórę prącia ani moszny, natomiast mogą obejmować skórę pośladków oraz przestrzeni międzypośladkowej.

Grzybica pachwin zazwyczaj przebiega bezobjawowo lub najczęściej z towarzyszącym świądem o znacznym nasileniu. Ostry stan zapalny może być wynikiem noszenia za ciasnej odzieży. Ciągłe drapanie sprawia, że zmiany przybierają wygląd wypryskowy. W przypadku wcześniejszego miejscowego stosowania steroidów może nastąpić zmiana wyglądu zmian skórnych, fakt ten może także przyczynić się do ich rozprzestrzenienia oraz zatarcia granicy ze skórą nie zmienioną.

Główne przyczyny grzybicy pachwin to zakażenie takimi grzybami jak:

• Trichophyton rubrum,
• Trichophyton interdigitale,
• Trichophyton verrucosum,
• Trichophyton tonsurans,
• Trichophyton mentagrophytes,
• Epidermophyton floccosum,
• Microsporum canis.

Do czynników predysponujących do wystąpienia schorzenia przyczyniają się miesiące letnie oraz wzmożona potliwość w ich czasie, noszenie nieprzewiewnej odzieży, osłabienie odporności typu komórkowego oraz otyłość.

W celu potwierdzenia postawionej diagnozy wykonuje się hodowle mikologiczne na podłożu Sabourauda lub DTM, a także bezpośrednie badanie mikroskopowe materiału pobranego z obwodowych części ognisk chorobowych (obecność przeświecających, rozgałęziających się strzępków grzybiczych).

Grypa jest ostrym, zwykle samo ustępującym zakażeniem wywołanym wirusami grypy typu A i B. Wirusy grypy przenoszone są drogą kropelkową, oraz przez korzystanie z tych samych przedmiotów osoby zdrowej i chorej, np. poprzez korzystanie z jednej łyżeczki, czy szklanki bez mycia jej. Objawia się stanem zapalnym śluzówki nosa, gardła, spojówek i układu oddechowego. Epidemie grypy występują przeważnie w okresie zimy i przebiegają z różnym nasileniem. Wirusy grypy cechuje dryft antygenowy prowadzący do selekcji szczepów wirusowych, wobec których w populacji panuje słaby stan odporności, co może prowadzić do pandemii.

Do głównych objawów grypy zalicza się;

• wysoka gorączka,
• bóle mięśni o różnym nasileniu,
• zapalenie gardła,
• suchy kaszel,
• ból głowy,
• powiększenie węzłów chłonnych szyjnych,
• dreszcze,
• krwawienie z nosa,
• uczucie rozbicia,
• wodnisty wyciek z nosa,
• kichanie,
• świszczący oddech,
• zapalenie spojówek.

Na zarażenie wirusem grypy narażony jest każdy, a szczególnie pacjenci zakładów opieki zbiorowej, uczniowie, studenci, więźniowie, przebywanie w przeludnionych, zamkniętych środowiska w czasie epidemii, osoby korzystające z transportu publicznego, pracujące w dużych firmach, z dużą ilością pracowników.

Powikłania pogrypowe występują najczęściej u osób z przewlekłymi chorobami płuc, z chorobami układu krążenia z niesprawnością zastawek i niewydolnością zastoinową serca, z chorobami metabolicznymi, u osób cierpiących na choroby nowotworowe, u kobiet w 3 trymestrze ciąży, a także u noworodków i osób w podeszłym wieku. Na powikłania są także narażone osoby w stanie immunosupresji.

W czasie rozpoznania bardzo często stwierdza się chorobę przeziębieniową z gorączką, zapalenie oskrzeli, atypowe zapalenie płuc, wirusowe zapalenie migdałków oraz mononukleozę zakaźną.

W przypadku potwierdzenia diagnozy przeprowadza się badania laboratoryjne takie jak hodowla z wymazu lub aspiratu z jamy nosowo-gardłowej. W wynikach podstawowych badań widoczna jest limfopenia, a wystąpienie leukocytozy może sygnalizować powikłania.

Leczenie grypy zazwyczaj prowadzi się w domu, wyjątkiem są ciężkie przypadki schorzenia oraz powikłania.

Okres wylęgania grypy trwa od 1 do 5 dni. W celach profilaktycznych zaleca się szczepienia przeciwko grypie, szczególnie w przypadku osób z grupy wysokiego ryzyka. Szczepionkę należy podać przed nadejściem sezonu grypowego. Możliwe są objawy uboczne szczepienia, np: gorączka i łagodne miejscowe odczyny poszczepienne. Wyróżnia się dwa rodzaje szczepionek: zawierające całe wirusy i ich podjednostki.

Do głównych powikłań pogrypowych należy;

• zapalenie ucha środkowego,
• zapalenie płuc,
• zespół Reye’a,
• mioliza mięśni poprzecznie prążkowanych,
• osłabienie pogrypowe,
• ostre zapalenie zatok przynosowych,
• zapalenie krtani,
• bezdech u niemowląt,
• zapalenie oskrzeli,
• zaostrzenie przewlekłej niewydolności serca,
• śmierć.

Zespół Reye’a jest rzadkim poważnym powikłaniem związanym ze stosowaniem aspiryny u dzieci, dlatego nie wolno jej stosować u najmłodszych. Najczęściej powikłania występują u osób, które nie „wygrzały” przez właściwy czas choroby, oraz o osób starszych, dlatego uodpornienie czynne poleca się wszystkim osobom > 65 r.ż.,

Ciężarne z problemami zdrowotnymi zbliżającymi je do grup ryzyka powinny być uodpornione czynnie niezależnie od zaawansowania ciąży, w sezonie grypowym należy rozważyć zaszczepienie wszystkich kobiet w trzecim trymestrze ciąży lub we wczesnym połogu.

Gruźlica jest zakażeniem bakteryjnym. Po dostaniu się drobnoustroju do organizmu drogą wziewną i zakażeniu płuc może nastąpić zajęcie wielu innych narządów, takich jak ucho środkowe, kości, stawy, opony mózgowo-rdzeniowe, nerki i skóra. Wdychane prątki, które nie zostały skutecznie zneutralizowane przez układ odpornościowy gospodarza, mogą zostać rozsiane drogą krwiopochodną, chłonną lub przez ciągłość. Często dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych, wnęk śródpiersia i szyjnych. Okres rozwoju choroby od momentu zakażenia wynosi 2-10 tygodni.

Utajona postać choroby ma przebieg bezobjawowy, niezakaźny i zazwyczaj zostaje wykryta przez dodatni wynik próby skórnej:

• Gruźlica czynna – występuje u około 10% ludzi zakażonych. Prawdopodobieństwo zachorowania na ten typ gruźlicy zwiększa się przy upośledzeniu odporności i jest największe u wszystkich ludzi w okresie pierwszych 2 lat po zakażeniu, u zdecydowanej większości zakażonych bakterią występuje zakaźna postać płucna;
• Pierwotna gruźlica - stanowi następstwo początkowego zakażenia płuc, którego układ odpornościowy nie jest w stanie kontrolować;
• Gruźlica z zaostrzeniami – czynna choroba występująca po okresie utajonego, bezobjawowego zakażenia;
• Gruźlica prosówkowa – rozsiana choroba.

Główne i częściowo charakterystyczne objawy choroby gruźliczej to;

• kaszel,
• krwioplucie,
• gorączka i nocne poty,
• spadek wagi,
• obniżenie aktywności życiowej,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• ból opłucnej,
• powiększenie wątroby i śledziony.

Przyczyną choroby jest zakażenie bakteriami, tj.: Mycobacterium tuberculosis, Mycobacterium bovis, Mycobacterium africanum.

Czynnikami predysponującymi do wystąpienia choroby to m.in. przebywanie w zakładach zamkniętych, mieszkanie w dużych miastach, bezdomność, przemieszczanie się mniejszości narodowych, upośledzenie odporności, choroba Hodgkina, cukrzyca, przewlekła niewydolność nerek, niedożywienie, przewlekłe stosowanie dużych dawek leków kortykosteroidowych oraz bliskie kontakty z zakażoną osobą.

Badania laboratoryjne pomocne w wykryciu gruźlicy to;

• odczyn skórny z tzw. starą tuberkuliną – badanie przesiewowe polegające na wielokrotnych nakłuciach skóry (10-20% wyników fałszywie dodatnich),
• próba skórna Mantoux z tuberkuliną PPD odmiana – próba RT 23,
• odczyny nieswoiste są spowodowane niedokrwistością, monocytozą, trombocytozą, hipergammaglobulinemią, zespołem nieprawidłowego wydzielania hormonu antydiuretycznego i jałowym ropomoczem.
  

Dodatkowo czasem konieczne jest przeprowadzenie badań pomocniczych takich jak;

• zdjęcie RTG,
  
• punkcja lędźwiowa w razie podejrzenia zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych,
• biopsja szpiku i biopsja wątroby w celu wykonania posiewu,
• metoda fluorescencyjna i zastosowanie sond genetycznych DNA.

W gruźlicy pierwotnej wykonane zdjęcie RTG klatki piersiowej wykazuje nacieki z wysiękiem lub bez wysięku do opłucnej. Często uwidacznia wytworzone jamy, a główne zmiany chorobowe umiejscowione są w górnym płacie płuca z zajęciem węzłów chłonnych wnęki. Możliwe jest uwidocznienie występujących rozsianych zmian, przypominających wyglądem ziarna prosa. W przypadku pierwotnej gruźlicy u dzieci dochodzi do niedodmy prawego górnego płata płucnego z powiększeniem węzłów chłonnych wnęki.

Zalecenia dietetyczne obejmują przede wszystkim regularne odżywianie oraz spożywanie mleka i mięsa.

Do powikłań chorobowych zalicza się wtórne zakażenia jam gruźliczych, przeniesienie choroby na osoby wrażliwe w każdym wieku oraz lekooporność.

Przy podjęciu odpowiedniej terapii i przy stosowaniu się do jej zaleceń następuje całkowite wycofanie się zmian.

Gorączka reumatyczna to choroba zapalna, prawdopodobnie ma ona podłoże autoimmunologiczne. Choroba obejmuje wiele narządów, m.in. serce, stawy, skórę oraz ośrodkowy układ nerwowy. Wcześniejsze zakażenia górnych dróg oddechowych przez paciorkowca p-hemolizującego grupy A jest odpowiedzialne za rozwój ostrego rzutu gorączki reumatycznej.
Gorączka reumatyczna w niektórych przypadkach prowadzi do uszkodzenia zastawek serca, a także ostrej niewydolności serca. Jeżeli nie zastosuje się profilaktycznej antybiotykoterapii, możliwe są częste nawroty choroby. W ostatnich latach pojawiło się wiele doniesień o nawrotach choroby u osób dorosłych oraz u dzieci.

Główne objawy gorączki reumatycznej to;

• bolesne zmiany stawowe o charakterze zapalnym,
• zajęcie średniej wielkości stawów, np. skokowego, kolanowego, nadgarstkowego,
• charakterystyczne wędrujące dolegliwości stawowe,
• łagodne lub ciężkie zapalenie serca z towarzyszącym szmerem,
• zmiany w sercu,
• uszkodzenie zastawki może być nieodwracalne,
• przedłużenie odcinka P-R w badaniu EKG,
• u < 5% rumień obrączkowy na skórze,
• bezbolesne guzki podskórne, znaczny obrzęk nakładający się na wyniosłości kostne,
• pląsawica,
• gorączka 38,3-40,0°C,
• ból brzucha,
• krwawienia z nosa,
• tiki nerwowe w obrębie twarzy,
• grymasy twarzy.

Podstawową przyczyną rozwoju choroby są mechanizmy autoimmunologiczne, a także wcześniejsze zakażenie paciorkowcem p-hemolizującym grupy A.

Czynniki predysponujące do rozwoju choroby to przebywanie w miejscach przeludnionych, tj. w szkole, w miejscu pracy, oraz skłonność do częstych zakażeń górnych dróg oddechowych.

W badaniach laboratoryjnych stwierdza się wzrost wskaźników ostrej fazy (OB, CRP), mikrobiologiczne i serologiczne wykładniki zakażenia paciorkowcem p-hemolizującym grupy A, oraz niedokrwistość.

Patologicznymi zmianami towarzyszącymi chorobie są guzki podskórne, charakterystyczny obraz histopatologiczny, wysięk w worku osierdziowym oraz w niektórych przypadkach zwłóknienie osierdzia.

Niestety aktywność ruchową we wstępnym okresie choroby należy ograniczyć do leżenia w łóżku, stopniowe zwiększanie wysiłku jest zależne od tolerancji organizmu. U osób z zapaleniem serca wysiłek należy dawkować ze szczególną ostrożnością.

Dieta w przypadku tego schorzenia, zwłaszcza u osób z zapaleniem serca, zaleca regularne przyjmowanie posiłków, z ograniczeniem w nich ilości soli.

Gorączka to podwyższony stan termiczny organizmu towarzyszący jakiejś chorobie. Polega na podwyższeniu temperatury ciała w punkcie nastawczym powyżej normy.

Jak już wyżej wspomniano gorączka może być jedną z dolegliwości towarzyszących niejednej chorobie, infekcji, zakażeniu. Wyodrębniono także niezakaźne przyczyny gorączki, zalicza się do nich:

• owulacja,
• ciąża,
• wysiłek fizyczny,
• trawienie,
• nadcieplność wegetatywna.

Gorączka jest objawem walki organizmu z drobnoustrojami chorobotwórczymi, dlatego nie powinno się jej zwalczać za wszelką cenę. Dowiedziono, że przy zwiększonej temperaturze ciała mechanizmy obronne ulegają znacznemu wzrostowi. Równocześnie zmniejsza się dostępność żelaza i innych związków dla patogenów co utrudnia ich namnażanie.
Jednakże warto pamiętać, że gorączka powyżej 39ºC osłabia i męczy organizm. Następuje wyraźne przyspieszenie akcji serca. Najbardziej wrażliwy na podwyższenie temperatury jest mózg. Utrzymująca się gorączka powyżej 41,5 C grozi uszkodzeniem białek w komórkach nerwowych, co może doprowadzić do śmierci.

Ginekomastia to nazwa schorzenia polegającego na łagodnym powiększeniu gruczołów piersiowych u mężczyzny, zazwyczaj jest to schorzenie obustronne, może mieć postać asymetryczną lub w rzadkich przypadkach jednostronną. Wyróżnia się następujące typy ginekomastii;

• typ I – to łagodny przerost pokwitaniowy, jest to fizjologiczne tarczowate podostre zgrubienie, zazwyczaj znika samoistnie,
• typ II - to fizjologiczna ginekomastia, objawia się uogólnionym powiększeniem większego stopnia,
• typ III - to ginekomastia wywołana otyłością,
• typ IV – to przerost mięśnia piersiowego.

Zazwyczaj ginekomastia pojawia się bez wcześniejszych objawów, jednakże w przypadku ginekomastii polekowej lub w wyniku otyłości może wystąpić bolesność i tkliwość w obrębie gruczołu piersiowego.

Główne przyczyny ginekomastii to;

• narażenie na wysokie w stosunku do stężenia testosteronu stężenie estrogenów,
• guzy: wydzielające estrogeny, gruczolaki przysadki wydzielające gonadotropiny i prolaktynę,
• przyjmowane leki,
• choroby układowe takie jak marskość wątroby, nadczynność tarczycy, niewydolność nerek,
• niedobór wytwarzania androgenów,
• zespoły oporności na androgeny,
• uraz.

Czynniki predysponujące do wystąpienia ginekomastii to zespół Klinefeltera, otyłość, hipogonadyzm, zdrowienie po długiej, ciężkiej chorobie związanej z niedożywieniem i utratą masy ciała, obciążenie rodzinne, rzekome obojnactwo męskie, a także schorzenia tarczycy i nerek.

W postępowaniach diagnostycznych w przypadku ginekomastii stwierdza się otyłość z nagromadzeniem tkanki tłuszczowej, tłuszczaki, nerwiakowłókniaki lu nowotwór piersi u mężczyzny. W diagnostyce rzadko przeprowadza się badania laboratoryjne.

Chorobowe zmiany patologiczne jakie mogą wystąpić przy ginekomastii to twarda, zeszkliwiała wokół przewodów, włóknista tkanka łączna, przerost wyściółki przewodów oraz naciek komórek plazmatycznych.

W celach terapii ginekomastii należy wyeliminować schorzenia wywołujące dolegliwość, odstawić lek, który może ja wywoływać, jeżeli jest to możliwe oraz prowadzić obserwację upewniając się, że problem jest przejściowy.

Główne powikłania tego schorzenia to asymetria piersi, pooperacyjna torbiel, w niektórych przypadkach wycofanie się z życia społecznego oraz depresja.

Fizjologiczna ginekomastia utrzymuje się przez około 2 lata i najczęściej zanika bez leczenia. W przypadku ginekomastii polekowej odstawienie leków daje wyleczenie. Ginekomastia z powodu otyłości zanika po zrzuceniu nadwagi. Dobre skutki osiąga się po mastektomii podskórnej.

Wraz z ginekomastią mogą występować choroby, które są zarówno jej przyczyną.

W wieku niemowlęcym obserwuje się przemijającą ginekomastię u noworodków płci męskiej, w okresie dojrzewania ginekomastia występuje u 40-60% chłopców. Przyczyną ginekomastii w wieku podeszłym są najczęściej przyjmowane leki.