Biegunki dziecięce

Biegunką dziecięcą u dzieci w wieku 0-2 lat nazywa się stan, kiedy dziecko oddaje 3 lub więcej wolnych stolców w czasie 12 godzin lub w tym samym czasie jeden płynny, luźny stolec z krwią, ropą lub śluzem. Jedynie w przypadku niemowląt karmio­nych wyłącznie piersią wydalenie w ciągu 12 godzin 3 wolnych stolców nie jest uznawane za biegunkę.
O ostrej biegunce mówi się wtedy, kiedy u dziecka dotychczas zdrowego pojawiają się licz­ne wolne stolce z innymi współtowarzyszącymi im objawami klinicz­nymi. Biegunka często może być jedynym uchwytnym objawem chorobowym.

W przypadku dzieci wyróżnia się następujące typy biegunek:

• o przebiegu łagodnym z wydalaniem kilku wolnych stol­ców na dobę, nie wywierające wpływu na stan ogólny oraz na wagę ciała niemowlęcia.
• o średnim nasileniu z wydalaniem wielu stolców dzien­nie, często z obecnością śluzu. Ogólny stan ulega pogorszeniu, może wystąpić gorączka, mniejsza aktywność ruchowa dziecka. Brak objawów odwodnienia.
• ciężkie ze zwiększającą się liczbą stolców, charakteryzują się wyraźną zmianą stanu ogólnego, pojawiają się objawy odwodnienia, niepokój, anemia.
• toksyczne z przewagą w obrazie klinicznym objawów ze strony układu nerwowego, jak niepokój, zaburzenia świadomości, w skrajnych przypadkach może wystąpić śpiączka lub drgawki.

Biegunki mogą mieć także charakter sekrecyjnych (choleropodobnych) lub osmotycznych.
Ciężkiej biegunce towarzyszą po­wstałe w jej przebiegu zaburzenia w gospodarce wodno-elektrolitowej organizmu. Sporadycznie przed biegunką pojawia się zmniejszenie masy ciała poniżej 10% (często występuje w trakcie biegunki), które zawsze wywołuje po­wstanie objawów neurotoksycznych.
W wyniku odwodnienia oraz innych czynników następuje zmniejszenie stężenia wo­dorowęglanów i pH krwi, powodując kwasicę metabo­liczną.

W zależności od różnic ilościowych w składzie elektrolitowym organizmu, obserwuje się zaburzenia krążenia i świadomości aż do objawów śpiączki włącznie. Jednocześnie występuje utrata napięcia skóry, wysychanie błon śluzowych, sinica części obwodowych, zapadnię­cie ciemienia i gałek ocznych, przyspieszenie tętna i skąpomocz. Może wystąpić także znaczne podniecenie do drgawek włącznie, gorączka. Wymienione objawy stanowią stan zagrażający życiu.

Ostre biegunki u dzieci do 2 lat, zgodnie z aktualną wiedzą, niemal w 100% przypadków wywołane są przez czynniki zakaźne. Należą do nich niektóre bakterie i wirusy.
Zwiększa się znaczenie zakażenia pałeczką okrężnicy E. coli.

Rezerwuar zarazków enteropatogennych często stanowi człowiek. Rezerwuarem pałeczek Salmonella są zwierzęta. Poza organizmem człowieka i zwierzęcia źródło mogą stanowić zakażona woda i produkty spożywcze.  Zarazki przenoszą się drogą kontaktu bezpo­średniego i pośredniego przez brudne ręce, przedmioty z otoczenia, mu­chy i inne owady, a także drogą pokarmową.
Okres wylęgania się zarazka jest zróżnicowany i zależy od rodzaju zarazka. Objawy zakażenia bakteryjnego mogą się pojawić  8-24-48 go­dzin po spożyciu bakterii. Okres wylęgania zakażeń wirusowych jest krótki i trwa 24-48 godzin.

Zarazek wydalany jest z organizmu wraz z kałem w okresie ostrym choroby. Okres zakaźności chorego trwa do czasu wydalania bakterii czy wirusa z organizmu. Nosicielstwo pochorobowe na ogół jest krótkotrwałe. Jednakże u części zdrowych nosicieli może trwać bardzo długo.

Naturalną odporność niemowlętom, a szcze­gólnie w okresie noworodkowym, zapewnia matczyny pokarm. Połowę ilości zawartych w siarze białek stanowią immunoglobuliny A, o spe­cjalnej strukturze warunkującej ich nienaruszalność przez enzymy tra­wienne przewodu pokarmowego.

Częstość i ilość ostrych biegunek u dzieci zależy od kraju, kultury zdrowotnej i warunków bytowych rodzi­ny. Według prowadzonych statystyk szczyt występowania przypada na okres między 6 miesiącem a 2 rokiem życia. W Polsce od wielu lat liczba zgłoszonych przypad­ków biegunek u dzieci do lat 2 wynosi 30-32 tysiące rocznie.

Rozpoznanie rodzaju biegunki;

• rozpoznanie kliniczne nie stanowi trudności,
  
• rozpoznanie przyczyny biegunki wymaga pozytywnego wyniku posiewu stolca, który zależy od wielu czynników mogących wpływać na wynik.

W trakcie jednego badania bardzo trudno jest określić przyczynę biegunki. Negatywny wynik wymaga kilka­krotnego potwierdzenia. Zakażenie rotawirusem można rozpoznać w cią­gu kilkunastu minut, badając w mikroskopie elektronowym odpowied­nio przygotowany materiał ze stolca chorego. Ostatnio stosuje się inne, prostsze metody pozwalające na wykrycie ludzkiego rotawirusa.

Profilaktyka i zwalczanie biegunek
Dzieci z ostrą biegunką należy izolować w spe­cjalnych oddziałach szpitalnych lub w salkach wydzielonych z oddzia­łów dziecięcych, ponieważ od nich mogą zarazić się w łatwy sposób kolejne. Salki powinny być tak usytuowane, aby ich kontakt z resztą oddziału był jak najmniejszy. W postępowaniu z dziećmi chorymi na biegunkę obowiązuje reżim sanitarny ustalony dla chorób zakaźnych przewodu pokarmowego.
U każdego dziecka chorego na biegunkę, należy wykonać przynajmniej 3 (najlepiej 5) posiewów stolca. Specjalista powinien je rozpocząć od razu po przy­jęciu do szpitala lub w przypadku zachorowania na oddziale i kontynuować przez kilka kolejnych dni. Badanie powinno być przeprowadzone w kierunku kilku przyczyn choroby, ważne jest wykonanie badań ogólnych oraz antybiogramu.

Każdy przypadek czerwonki i salmonellozy, a także no­sicielstwo po przebytej chorobie podlega obowiązkowi odnotowania we właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznych. Dla celów profilaktyki duże znaczenie ma poszukiwanie nosicieli. Konieczne jest okresowe przeprowadzanie po­siewów kału u personelu oddziałów dziecięcych, a w okresach wzmo­żonej liczby zachorowań lub występowania zakażeń szpitalnych wykonanie raz na 1-2 tygodnie posiewów kału, materiału pobranego z rąk, jamy noso­wo-gardłowej i używanych naczyń. U dzieci przyjmowanych na oddział dziecięcy należy w izbie przyjęć pobrać materiał z odbytnicy w celu dokonania badania przede wszystkim w kierunku pałeczek enteropatogennych – Salmonella, Shigella i E. coli.

W profilaktyce biegunek decydującą rolę odgrywa przestrzeganie higieny osobistej, higieny ży­wienia i otoczenia zarówno dziecka, jak i osób dorosłych, prawidłowe żywienie, unikanie kontaktów z chorymi. W środowiskach szpitalnych decydujące znaczenie dla zapobiegania biegunkom ma także prawi­dłowo zorganizowana praca w kuchni i pralni, a także ochrona dziecka przed kontaktami z dziećmi cierpiącymi na biegunkę.