Anafilaksja

Anafilaksja jest ogólnoustrojową reakcją wywołaną przez IgE, charakteryzującą się wystąpieniem świądu, zaczerwienienia skóry, pokrzywki, trudności w oddychaniu i zapaści naczyniowej. Taka reakcja występuje u osób uczulonych w następstwie ponownego kontaktu z uczulającym antygenem. Czasem może wystąpić reakcja anafilaktoidalna bez udziału IgE, nie da się jej odróżnić od anafilaksji. Obie leczy się tak samo.

Proces chorobowy obejmuje układ płucny, sercowo-naczyniowy, skórę, układ zewnątrzwydzielniczy, żołądkowo-jelitowy, endokrynny, metaboliczny, krwiotwórczy i immunologiczny.

Do głównych objawów anafilaksji należy;

• świąd, zaczerwienienie skóry, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy,
• duszność, kaszel, rzężenia,
• wyciek z nosa, śluzotok oskrzelowy, sapanie,
• trudności w przełykaniu,
• nudności, wymioty, biegunka, skurcze, wzdęcia,
• kołatanie serca, obniżenie ciśnienia tętniczego, wstrząs, utrata przytomności,
• złe samopoczucie i dreszcze,
• rozszerzone źrenice.

Anafilaksja wiąże się z wystąpieniem reakcji immunologicznej. Taka reakcja występuje wówczas, kiedy antygen prowadzi do degranulacji komórek tucznych, co może się zdarzyć w razie użądlenia przez owady błonkoskrzydłe  lub podania penicyliny będącej haptenem. Może być związana z degranulacją komórek tucznych i mastocytów poprzez składniki dopełniacza o charakterze anafilatoksyn, co może nastąpić w razie podania krwi lub preparatów krwiopochodnych. Reakcja anafilaktoidalne mogą być spowodowane przez nieimmunologiczne mechanizmy aktywacji komórek tucznych, występujące po podaniu jodowych środków cieniujących czy też leków opioidowych. Reakcje, w których nie pośredniczy IgE i komórka tuczna, prowadzą do powstania zespołów podobnych do anafilaksji. Zalicza się do nich reakcje związane z podaniem modulatorów metabolizmu kwasu arachidonowego, związków tiolowych, anafilaksję menstruacyjną, anafilaksję wywołaną przez ćwiczenie fizyczne i nawracającą anafilaksję idiopatyczną.

Do głównych przyczyn anafilaksji zalicza się:

• leki przeciwbakteryjne,
• użądlenia owadów,
• immunoterapia,
• produkty spożywcze, żywność,
• substancje wielkocząsteczkowe,
• szczepionki,
• krew i preparaty krwiopochodne,
• diagnostyczne środki chemiczne,
• gumy kauczukowe dodawane do narzędzi czy rękawic,
• gazowy tlenek etylenu.

Do głównych czynników wystąpienia anafilaksji zalicza się wcześniejszy przypadek jej wystąpienia.

Reakcje anafilaktoidalne mogą występować już po pierwszym podaniu niektórych leków, dlatego w przypadku niepokojących objawów należy jak najszybciej skonsultować się z najbliższym lekarzem, aby nie dopuścić do stanu zagrażającego życiu.

W celu postawienia odpowiedniej diagnozy przeprowadza się badania laboratoryjne. Anafilaksję rozpoznaje się kiedy występuje;

• hipoksemia – niedotlenienie krwi,
• hiperkapnia – nadmiar CO2 we krwi,
  
• kwasica,
• podwyższone stężenie histaminy w surowicy i moczu, które jest efektem krótkotrwałym,
• podwyższona aktywność tryptazy w surowicy, które trwa kilka godzin.

Działania profilaktyczne;

• unikanie leków i żywności, które mogą prowadzić do wystąpienia reakcji anafilaktycznej,
• osoby, u których wcześniej wystąpiła reakcja anafilaktyczna na ukąszenia owadów, powinny być zaopatrzone w zestaw zawierający strzykawkę z adrenaliną i inhalator z adrenaliną. Dodatkowo powinni unikać przebywania w miejscach, w których istnieje prawdopodobieństwo ukąszenia, a przed wyjściem na dwór ubierać buty, unikać stosowania lakieru do włosów, perfum, wody kolońskiej i po goleniu, zakładać ubrania w jasnych kolorach,
• noszenie przy sobie identyfikatora medycznego wskazującego na substancję lub wydarzenie, które wywołało reakcję anafilaktyczna,
• osoby, u których wcześniej wystąpiła reakcja anafilaktyczna, przyjmujące leki mogące powadzić do wystąpienia anafilaksji, powinny umieć rozpoznać wczesne objawy choroby i mieć pod ręką zestaw zawierający strzykawkę z adrenaliną,
• osoby uczulone na lateks mogą zareagować reakcją anafilaktyczną na owoce cytrusowe (kiwi, banany), awokado i orzechy włoskie, oraz na sprzęt medyczny z udziałem lateksu,
  
• unikanie beta-blokerów.