Co to jest menopauza

Menopauza to określenie wszystkich zmian zachodzących w organizmie kobiety pod koniec okresu płodności.
Słowo „menopauza” pochodzi z języka greckiego: men – miesiąc, pausis –przewa, oznacza to ostatnie krwawienie miesiączkowe.

Menopauza w pojęciu medycznym to stan kiedy to po ostatniej miesiączce przez dwanaście miesięcy  nie wystąpiło  krwawienie. Innymi słowy mówiąc jest to ustanie czynności hormonalnej jajników.Menopauza stanowi przełomowy moment w życiu kobiety, poprzedzony wieloletnim procesem od aktywności rozrodczej do początków starzenia się, jest to czas zwany potocznie klimakterium, w okresie tym następuje stopniowe narastanie niewydolności hormonalnej jajników.

Zjawisku menopauzy towarzyszy trzy etapy:
Premenopauza określa czas między okresem pełnej płodności a menopauzą.

Perimenopauza jest to okres rozpoczynający się na krótko przed menopauzą i trwający rok po jej wystąpieniu.

Postmenopauza to okres liczony od zaprzestania miesiączkowania. Okresy te można określić jako przekwitanie (klimakterium).
Istnieje również menopauza przedwczesna, kiedy to u kobiety po 40 roku życia przez ponad 6 miesięcy nie występują samoistne krwawienia miesięczne.
W Polsce średni wiek ostatniej miesiączki to 49.2 lat.
Przekwitanie jest naturalnym etapem w życiu każdej kobiety. Poznanie specyfiki tego okresu pozwoli lepiej zrozumieć związane z nim zmiany w organizmie.

Rodzaje menopauzy
Występują 2 rodzaje menopauzy tj. przedwczesną i wczesną. Istnieje także pojęcie menopauzy odwracalnej.
Wczesna menopauza może wskazywać pojawienie się chorób. Ok. 40% kobiet przechodzi menopauzę przed 45 r.ż., z czego 2% stanowi przedwczesna menopauzę ok. 40 r.ż. Bardzo wiele przypadków spowodowane jest interwencją chirurgiczną. Menopauzę można wywołać w każdym wieku, jednakże im kobieta jest młodsza, tym gorzej ją przechodzi.

Menopauza przedwczesna bardzo często jest wywołana dzięki operacji chirurgicznej, poprzez usuniecie obu jajników, macicy. Jej przyczyny są różne i mogą to być nowotwory, torbiele, zapalenie jajników, poważne przypadki gruczolistości śródmacicznej.
Pozostałe przyczyny przedwczesnej menopauzy to;

  • wpływ chemio – lub radioterapii na okolice miednicy – te metody leczenia zazwyczaj prowadzą to trwałego uszkodzenia jajników. Menopauza pojawia się od razu lub po upływie kilku miesięcy od leczenia. Kobietom bezdzietnym zazwyczaj proponuje się wycięcie części tkanki jajników i zamrożenie jej do przyszłego zapłodnienia in vitro. Im kobieta jest młodsza, tym potrzebuje więcej opieki i intensywniejszej terapii łagodzącej objawy,
  • podłoże nieznane – w tym przypadku menopauza pojawia się bez integracji z zewnątrz. Jedną z przyczyn mogą być choroby autoimmunologiczne, które polegają na wytwarzaniu przez organizm przeciwciał atakujących własne tkanki. W tym przypadku zaatakowaną tkanką stają się jajniki, uszkodzone przestają funkcjonować i dochodzi do menopauzy.

W takich przypadkach często stosuje się terapie estrogenową i progesteronową, która skutecznie zastępuje niedobór hormonów. Taka terapia chroni macicę i umożliwia implantację komórki jajowej.

Menopauza odwracalna może być wywołana również przez leczenie farmakologiczne jako jej efekt uboczny. Obecnie także w przypadku leczenia nowotworów piersi podaje się leki powodujące odwracalną menopauzę, które pozwalają zachować czynności jajników. W trakcie leczenia mogą wystąpić objawy menopauzy.
Za wcześniejsze wystąpienie menopauzy o 1-2 lata, może odpowiadać nadmierne spożycie alkoholu, palenie papierosów lub nadwaga. Jednakże te czynniki nie wywołują przedwczesnej menopauzy.

Objawy menopauzy

Każda kobieta jest inna.
Objawy jakie towarzyszą menopauzie bywają różne i indywidualne, odczuwalne w różny sposób, powstają przede wszystkim na skutek obniżenia stężenia estrogenów- estradiolu.
Dla jednych kobiet objawy menopauzy mogą być uciążliwe, dokuczliwe. Mogą narastać, pojawiać się po sobie lub pojedynczo.
 Część kobiet odczuwa tylko lekkie zmiany, które nie wywierają żadnego wpływu na ich codzienne życie, a część przechodzi ten czas bezobjawowo.

Do głównych objawów sugerujących okres menopauzy należy:
1. UDERZENIA GORĄCA
Dotyczy około 75% kobiet w okresie perimenopauzy. Częstość występowania tego zjawiska waha się od kilku lekkich i krótkich uderzeń gorąca tygodniowo, do nawet 6-7 napadów na godzinę. W wielu przypadkach pojawiają się na długo przed ostatnią miesiączką. Uderzenia gorąca w początkowej fazie są nieregularne i dotyczą twarzy, szyi i klatki piersiowej. Stopniowo wydłużają się, zwiększają częstotliwości i mogą występować nawet przez 5 lat.
Fizjologicznie jest to bardzo złożony proces, którego początków można szukać w podwyższonym poziomie hormonu przysadki mózgowej FSH. Utrata estrogenów powoduje destabilizację mięśni naczyń krwionośnych. Za te dolegliwość odpowiedzialne są także skoki innych wydzielin, jak np. wzrost hormonów nadnerczy.
W okresie perimenopauzy rozregulowaniu ulega system kontroli temperatury ciała. Najprościej ujmując, uderzenia gorąca pojawiają się, kiedy mózg uznaje, że ciało jest przegrzane. Gruczoły potowe nie działają już tak sprawnie jak dotychczas, a poza tym pojawiają się chemiczne zmiany w mózgu.

Jak radzić sobie z uderzeniem gorąca?

  • zmienić dietę i styl życia,
  • wprowadzić do rozkładu dnia regularne ćwiczenia fizyczne,
  • stosować mieszanki ziołowe, sporządzone przez profesjonalnego zielarza,
  • spróbować homeopatii,
  • poddać się zabiegowi akupunktury, bądź akupresury,
  • zastosować leczenie farmakologiczne.
  • Oto rady, jak szybko ochłonąć po uderzeniu gorąca;
  • letni prysznic,
  • wypicie orzeźwiającego napoju,
  • schłodzenie nadgarstków zimną wodą,
  • zimny okład na kark,
  • przemycie twarzy wilgotną chusteczką lub spryskanie jej wodą.

2. NOCNE POTY
Także w nocy mogą towarzyszyć uporczywe uderzenia gorąca, zwane nocnym poceniem. Mokrej piżamie i pościeli towarzyszy uczucie niepokoju i strachu. . Może pojawić się poczucie wychłodzenia, pojawia się bezsenność, jednak na ogół jest na odwrót. Wskazuje na to problem z układem nerwowym.
Z uwagi na fakt, że nocne poty mogą być objawem innych poważnych schorzeń, należy przeprowadzić dokładniejszą diagnostykę.

Jak radzić sobie z nocnym poceniem? Pomocne bywa:

  • przetarcie twarzy i klatki piersiowej ręcznikiem lub gąbką zwilżoną letnią wodą,
  • hydroterapia, czyli naprzemienny ciepły i chłodny prysznic, który pobudza krążenie krwi,
  • zadbanie o odpowiednią temperaturę w sypialni, tak aby nie przekraczała 18ºC,
  • picie większej ilości wody, nawet do 3 litrów dziennie,
  • używanie pościeli z bawełny lub lnu,
  • letni prysznic przed snem,
  • unikanie gorących kąpieli i prysznica,
  • unikanie aktywności fizycznej przed snem,
  • spożywanie kolacji kilka godzin przed zaśnięciem, aby nie obciążać pracą układu pokarmowego,
  • unikanie kawy, alkoholu i papierosów przed snem.

3. ZMĘCZENIE
Menopauzie towarzyszy również częste zmęczenie. Do jego głównej przyczyny należy niedobór snu, wynikający głównie z niskiego poziomu hormonów (androgenu i estrogenów). Inną przyczyną jest dieta, najczęściej wysokowęglowodanowa i niskotłuszczowa, podczas której wzrasta poziom insuliny we krwi i obniża się znacznie poziom cukru. Należy pamiętać, że picie kawy, herbaty i niektórych napojów gazowanych dostarcza kofeiny, która uwalnia adrenaliną zakłócającą równowagę pomiędzy insuliną a cukrem.

Podczas zmęczenia warto:

  • nacierać ciało ciepłym ręcznikiem, w celu pobudzenia krążenia,
  • zmienić dietę, aby dostarczała odpowiednie ilości węglowodanów i innych składników pokarmowych,
  • stosować preparat z żeń-szeniem, który wzmacnia odporność i stymuluje cały układ odpornościowy,
  • dbać o aktywność fizyczną, gdyż zapewnia ona odporność i dodaje energii,
  • ograniczyć stres, najlepiej przez oddanie się takim czynnościom, które sprawiają przyjemność,
  • zasięgnąć porady lekarza i w razie potrzeby zastosować terapię hormonalną.

4. BEZSENNOŚĆ
Bezssenność pojawia sie nie tylko podczas menopauzy ale również z biegiem lat. W przypadku kobiet cierpiących na bezsenność menopauza dodatkowo nasila tę dolegliwość. Dodatkową częstą dolegliwością jest tzw. zespół niespokojnych nóg. Objawiający się mrowieniem a nawet bólem, przez które kobieta wierzga nogami aby się ich pozbyć. Można to złagodzić poprzez zapewnienie odpowiedniej podaży magnezu, witamin z grupy B, witaminy E i żelaza w diecie.
Kłopoty z zaśnięciem są spowodowane obniżonym poziomem estrogenu, jednakże problem z ponownym zaśnięciem nasila się przez niewłaściwą dietę, przyjmowane leki, niepokój, stres i depresję.

Przy bezsenności pomocne bywa:

  • lekkostrawna dieta, szklanka mleka, banan lub masło orzechowe przed snem,
  • ziołowe leki z męczennicą lub walerianą,
  • lekkie, farmakologiczne środki nasenne, jednakże należy przy nich pamiętać że uzależniają,
  • cisza i spokój w sypialni,
  • zasada, że łóżko służy do snu i sexu, a nie do oglądania tv lub czytania książek,
  • jednakowe pory wieczornego zasypiania i rannego przebudzenia,
  • powstrzymanie się od aktywności fizycznej na 5-6 godz przed snem, gdyż dodają one energii,
  • odprężenie i oddalenie od siebie całodziennych problemów

5. PROBLEMY Z KONCENTRACJĄ I PAMIĘCIĄ
Do tej pory nie ma udowodnione, że problemy z koncentracją i pamiecią mają wpływ na zmiany hormonalne.
Zaburzenia koncentracji i pamieci  wiążą się z sytuacją  i stresem w danej fazie życia, a nie z samym starzeniem się. Kobietom przez czas peri- i menopauzy towarzyszy stres fizyczny oraz psychiczny. Już od około 20 r.ż pamięć i koncentracja pogarszają się u każdego człowieka, dlatego ważne jest aby „ćwiczyć” mózg i ograniczać stres.
Żeby uniknąć problemów z koncentracją i pamięcią warto;

  • ćwiczyć, ponieważ wpływa to na poprawę krążenia krwi, a co z tym związane na lepsze dotlenienie tkanek i mózgu, ponadto w mózgu wydzielają się wtedy endorfiny, które odpowiadają za dobre samopoczucie,
  • odpowiednio urozmaicać dietę, włączyć do niej tłuste ryby, gdyż znajdujące się w nich kwasy omega-3 mają dobroczynny wpływ na pamięć, a ponadto nie zapominać o jajkach, produktach sojowych, owocach i warzywach,
  • zrelaksować się i myśleć pozytywnie, można zastosować takie techniki jak medytacja, aromaterapia, programowanie neurolingwistyczne, głębokie brzuszne oddychanie.

6. WAHANIA NASTROJU
Wahania nastroju często występują w okresie perimenopauzy, wówczas następują największe zmiany w równowadze hormonalnej, później stają się rzadsze. Kobiety po menopauzie są w dużo lepszej formie i cieszą się znaczną radością życia. Zmiany nastroju wiążą się ze spadkiem estrogenów i progesteronu, które mają wpływ na poziom serotoniny w mózgu. Dodatkowo do wahania nastroju i zmęczenia prowadzi występująca w tym okresie u kobiet bezsenność i nieprzewidywalne uderzenia gorąca.
W tej fazie życia nachodzi na siebie wiele stresujących sytuacji, związanych z dorastającymi dziećmi, wymagającymi ciągłej opieki rodzicami, pracą, zmieniającym się wyglądem ciała.

Przy wahaniach nastroju:

  • powinno się odpowiednio dbać o dietę, aby dostarczała pożądanych ilości składników odżywczych,
  • warto ćwiczyć, ponieważ w naturalny sposób podnosi się wtedy poziom endorfin, czyli hormonu szczęścia,
  • można sięgnąć po preparaty ziołowe, takie jak dziurawiec czy miłorząb,
  • czasem można zastosować psychoterapię, ponieważ pomaga ona w lepszym radzeniu sobie z problemami,
  • czasem konieczny jest kontakt z lekarzem, który w takiej sytuacji zalecić może terapię farmakologiczną.

7. BÓLE GŁOWY
Znaczna część kobiet w okresie menopauzy nawet nie zauważa bólów głowy. Kobiety po osiągnięciu dojrzałości doświadczają tej dolegliwości znacznie częściej niż mężczyźni.
Jest wiele czynników wywołujących tę dolegliwość, m.in. choroby, silne emocje, kuracja laserowa, złe odżywianie, kłopoty ze snem, nadmierny wysiłek fizyczny czy hormony.
Czynniki ograniczające występowanie bólów głowy to np.;

  • odpowiednia dieta i przestrzeganie jednakowych pór posiłków, posiłki w spokoju i bez pospiechu. Dietę powinna zawierać produkty pełnoziarniste, produkty bogate w wapń, magnez, tryptofan i odpowiednią ilość wody,
  • środki ziołowe, jak np. wyciąg z miłorzębu, świeże listki wrotyczu maruna,
  • ćwiczenia fizyczna na świeżym powietrzu, oczywiście w umiarkowanym stopniu,
  • relaks przy pomocy znanych technik relaksacyjnych, jak np. joga, tai-chi,
  • refleksoterapia,
  • akupunktura,
  • leczenie farmakologiczne polegające na uzupełnieniu niedoborów hormonalnych.

8. SUCHOŚĆ I ŚWIĄD POCHWY
Świąd i suchość okolic intymnych mogą pojawić się prawie u  połowy kobiet w okresie okołomenopauzalnym. Suchość pochwy obniża satysfakcję ze stosunków z partnerem, a spowodowana jest zmianami w błonie śluzowej macicy przez zmiany w poziomie hormonów. Jeżeli pojawi się świąd, może on świadczyć o stanie zapalnym i najczęściej wymaga wizyty u lekarza.
W zaradzeniu suchości pochwy, oprócz terapii hormonalnej, dostępnych jest wiele preparatów zmniejszających tą dolegliwość.
Oprócz zmian hormonalnych suchość pochwy mogą powodować niektóre leki, w tym antyhistaminowe (antyalergiczne, przeciwko chorobie lokomocyjnej), przeciwdepresyjne. Może być także wywołana chorobą autoimmunologiczną tzw. zespołem Sjogrena, potwierdzą go lub wyeliminują badania krwi.

Przy suchości i świądu okolic intymnych:

  • warto stosować dietę z uwzględnieniem produktów sojowych i pamiętać o odpowiedniej ilości przyjmowanych płynów,
  • można stosować leki ziołowe z pluskwicą i np. krem z korzeniem lukrecji,
  • niektórzy lekarze polecają leki homeopatyczne,
  • poleca się stosowanie środków nawilżających dostępnych w aptece,
  • stosuje się terapię hormonalną w postaci dopochwowych środków estrogenowych (kremy, czopki, krążki lub tabletki) lub pigułek doustnych, te drugie są jednak mniej skuteczne.

 

9. PROBLEMY Z PĘCHERZEM
Problemy z nietrzymaniem moczu są częstą dolegliwością kobiet w okresie menopauzy. Ich przyczyną są zmiany zachodzące w organizmie i gospodarce hormonalnej.
Do czynników drażniących pęcherz należą także: palenie tytoniu, picie alkoholu i napojów kofeinowych, ostre i wysokokwasowe potrawy, a także nadwaga.

Istnieją sposoby, które pomagają radzić sobie z tym problemem;

  • ograniczenie do minimum wyżej wymienionych produktów,
  • elektryczna stymulacja dolnych partii mięśni miednicy,
  • biologiczne sprzężenie zwrotne,
  • ćwiczenia mięśni miednicy wspierających pęcherz, tzw. ćwiczenia Kegla,
  • nie przetrzymywanie moczu w pęcherzu,
  • leczenie farmakologiczne po konsultacji lekarskiej,Ograniczaj kąpiele w wannie i wizyty na basenie z mocno chlorowaną wodą.
  • czasem konieczna jest interwencja chirurgiczna.

10. ZMIANY SKÓRNE
Obniżenie poziomu estrogenu przyczynia się do spadku poziomu elastyny i kolagenu w skórze. Pojawiają się zmarszczki, skóra wiotczeje, łatwiej się przesusza i staje się szorstka, powstają pajączki. Może pojawić się trądzik, zwłaszcza u pań, które borykały się z nim w młodości.

Przy problemach skórnych:

  • nie należy zapominać o stosowaniu kremów i emulsji nawilżających,
  • stosowane kosmetyki powinny mieć filtry UV,
  • dieta powinna być bogata w witaminy i minerały, błonnik i odpowiednią ilość płynów,
  • popularne są masaże twarzy według ajurwedy, które można wykonywać samodzielnie,
  • czasem stosuje się leki farmakologiczne, zwłaszcza przy trądziku różowatym, nie należy jednak samodzielnie leczyć tej dolegliwości.

11. WZDĘCIA I GAZY
W okresie menopauzy mogą się pojawić dolegliwości ze strony układu pokarmowego a dokładniej wzdęcia i gazy. Jedni twierdzą, że są wynikiem zmian hormonalnych, inni że wiążą się ze zmianami w organizmie związanymi z wiekiem. Menopauza następuje w wieku między 40. a 50. r.ż., dodatkowo w tym czasie osłabieniu ulegają już funkcje trawienne układu pokarmowego, może pojawić się nietolerancja laktozy.

W celu uniknięcia nieprzyjemnych i bardzo krępujących problemów z gazami powinno się;

  • unikać gazowanych napojów i piwa,
  • jeść małe posiłki 5x dziennie,
  • ograniczać spożywanie posiłków przed snem,
  • pić dużo wody,
  • stosować środki poprawiające trawienie przy spożywaniu posiłków wywołujących gazy,
  • wprowadzić do diety więcej imbiru, ponieważ łagodzi on dolegliwości i uśmierza ból.

12. PROBLEMY Z WŁOSAMI, ZĘBAMI I PAZNOKCIAMI
Zdrowie włosów i paznokci zależy od poziomu keratyny, który zmienia się wraz ze zmianami hormonalnymi. Zaburzenia hormonalne nie pozostają obojętne także dla zębów i twarzy.
Problemem dotykającym kobiety w okresie menopauzy jest przerzedzenie włosów lub ich nadmiar (hirsutyzm). Często kobiety w tym okresie narzekają na nadmierne owłosienie klatki piersiowej, policzków czy okolic górnej wargi. W takim wypadku pozostaje jedynie depilacja woskiem, pęsetą, laserem, golenie lub elektroliza.

Poprawie wygładu włosów pomaga:

  • zdrowa dieta wzbogacona odpowiednim preparatem witaminowym,
  • ograniczenie trwałej ondulacji lub całkowita rezygnacja z niej,
  • farbowanie włosów naturalnymi farbami, np. henną,
  • pozbycie się zbędnych kilogramów, gdyż tłuszcz jest świetnym środowiskiem powstawania androgenów,
  • poprawa krążenia w skórze głowy przez masaż z zastosowaniem delikatnego olejku.

W czasie menopauzy paznokcie mogą stać się suche, czasem przebarwione, cienkie i twarde, albo ich powierzchnia ulega pofałdowaniu. Należy jednak uważać ponieważ takie dolegliwości mogą się wiązać z infekcją skóry pod paznokciami, niedożywieniem lub problemami z oddychaniem.

Przy problemach z paznokciami zalecane jest:

  • unikanie acetonowych zmywaczy do paznokci,
  • nawilżanie paznokci specjalnymi olejkami,
  • mycie naczyń w rękawiczkach,
  • dieta bogata w zielone warzywa liściaste i białko,
  • dodatkowa suplementacja odpowiednimi witaminami.

Problemy związane ze zmianą hormonalną nie omijają także zębów i ust. Objawiają się nadmierną wrażliwością ust na ciepłe i zimne potrawy, zmianą odczuwania smaków, suchością błon śluzowych, krwawieniem dziąseł a nawet wypadaniem zębów. W przypadku problemów z dziąsłami, oddzielania dziąseł od zębów, krwawienia, zmiany zgryzu czy niedopasowania protezy należy skontaktować się ze stomatologiem, ponieważ mogą to być objawy zapalenia dziąseł.

13. OBFITE LUB NIEREGULARNE KRWAWIENIA
Zmiany w cyklu menstruacyjnym zaczynają się już u kobiet około 40. roku życia. Początkowo dotyczą ograniczenia jajeczkowania, z czasem następują zmiany w nasileniu krwawień, ich obfitości i długości. Takie zmiany są normalne i wynikają ze zmiany gospodarki hormonalnej. Jednakże w przypadku niepokoju zaleca się wizytę u lekarza w celu wykluczenia innych przyczyn.
Radzenie sobie ze zmianami menstruacyjnymi polega na;

  • leczeniu hormonalnym, za pomocą wkładki domacicznej zawierającej progesteron,
  • zmodyfikowaniu diety, tak aby dostarczała więcej witamin z grupy B, które wzmacniają ściany naczyń krwionośnych, witamin E, C i A, a czasem dodatkowo żelaza,
  • leczeniu chirurgicznym w razie potrzeby, może ono mieć postać łyżeczkowania, zabiegu laserowego lub przyżegania śluzówki.

Czasem za nasilone krwawienie odpowiadają mięśniaki, czyli łagodne narośle macicy. Jeśli to konieczne mogą być usunięte laparoskopowo, za pomocą histeroskopii lub w bardziej skomplikowanym zabiegu chirurgicznym.

Styl życia podczas menopauzy

Menopauza nie jest wyrokiem, jest tylko kolejnym etapem życia, który niesie za sobą zmiany. Nieprzyjemne objawy tego okresu dotykają 85% kobiet. Dotyczą one zarówno ciała jak i psychiki kobiet. Następuje zmiana postrzegania siebie, obniżenie samooceny. Jednakże menopauza nie oznacza końca kariery, marzeń, ani zamknięcia nowych dróg życia. Bardzo często kobiety otrzymują w tym czasie swoisty zastrzyk energii…

Występuje ścisły związek pomiędzy zmianami zachodzącymi w ciele i w psychice podczas menopauzy. Ciało i umysł domagają się hormonów, i zachowują się tak jak uzależniony od używek na kuracji odwykowej. Nigdy nie wiadomo w jaką stronę nastąpi przechylenie nastroju, kiedy przyjdzie atak gorąca, itp. To jak kobieta przeżyje ten czas, czy będzie on dla niej ciężki, czy prawie niezauważalny, zależy w dużej mierze od niej samej.
Wiele spraw wiąże się z genami, dlatego warto poznać historię kobiet z rodziny, to jak w ich przypadku przebiegała menopauza. Dużo informacji można wyciągnąć z własnego cyklu menstruacyjnego, z okresu po urodzeniu dziecka. Kobiety, które po spadku hormonów po porodzie doświadczyły depresji są na nią bardziej podatne w okresie menopauzy. Przeprowadzone obserwacje z pewnością pomogą w podjęciu decyzji o tym, jakie środki podjąć aby cieszyć się życiem każdego dnia.

Bardzo uciążliwe zarówno dla kobiety w okresie menopauzy, jak i dla jej najbliższych są wahania nastrojów.
Negatywne uczucia bardzo często dotyczą zmian w postrzeganiu siebie, swojej atrakcyjności, dyskomfortu w bliskości z partnerem, braku zrozumienia u najbliższych, strachu o własne zdrowie, który wiąże się z gorszym samopoczuciem. W tym czasie kobieta powinna szczególnie zadbać o siebie, regularnie wykonywać badania kontrolne, odżywiać się zdrowo, zadbać o aktywność fizyczną. Ważne są małe przyjemności, takie jak zmiana fryzury, wymiana zawartości szaf, wizyta u kosmetyczki, wyjście do restauracji, może jakiś dancing w gronie przyjaciół… Każda kobieta sama wie co najlepiej poprawia jej nastrój.

Życie kobiet po menopauzie zmienia się. Nie muszą się one borykać z comiesięcznym zespołem napięcia przedmiesiączkowego, co czyni je wolnymi i pozwala na poznawanie świata z nowej perspektywy, a co najważniejsze bez zakłóceń. Kobiety powinny pamiętać o tym, że pomimo braku estrogenów, progesteron jest nadal produkowany przez długi okres, co może prowadzić do większej pewności siebie, odczucia większej sprawności i przypływów energii. Taki stan należy równoważyć estrogenami, ponieważ wysiłek ponad siły organizmu może mieć złe konsekwencje dla zdrowia. Kobiety w tym czasie stają się bardziej rozsądne i racjonalne w podejmowaniu decyzji, już nie kierują nimi niedojrzałe emocje.

Kolejnym czynnikiem z jakim musi sobie radzić kobieta w okresie menopauzy jest stres. Wywołuje go wiele czynników. Stres mogą wywoływać kłopoty w związku, problemy finansowe, brak porozumienia z dorastającymi dziećmi, zmiany zachodzące w tym czasie w organizmie kobiety, troska o starzejących się rodziców i o ich zdrowie. Tylko zapanowanie nad tym czynnikiem da pełną satysfakcję.
Stres w umiarkowanych dawkach pozwala lepiej i wydajniej funkcjonować. Jednakże kiedy wymknie się spod kontroli może źle odbić się na stanie fizycznym i psychicznym organizmu. Nie da się żyć bezstresowo, dlatego warto nauczyć się, jak można poradzić sobie z jego nadmiarem.
Organizm może reagować na stres emocjonalnie bądź fizycznie. Zwłaszcza silny stres wywiera wpływ na zachowanie człowieka, co objawia się szczególnie w pracy czy w towarzystwie.
Jeżeli odczuwa się objawy zwiększonego stresu, powinno się obniżyć jego poziom. Istnieje na to wiele sposobów, które można z powodzeniem zastosować w domu. Jednakże zdarzają się też osoby, które nie potrafią sobie same poradzić. Wtedy warto poszukać pomocy u najbliższych, przyjaciół, a nawet zasięgnąć porady lekarza czy zapisać się do grupy wsparcia. Czasem może mieć miejsce sytuacja, w której lekarz wystawi skierowanie na kilka badań, ponieważ stres może wywoływać wiele dolegliwości i konieczne jest wykluczenie poważniejszej choroby.
Warto udać się do lekarza, ponieważ on najlepiej doradzi co robić przy kłopotach ze stresem, pomoże wybrać odpowiednią terapię, doradzi dobrego psychologa, czy da namiary na grupy wsparcia w okolicy. Czasem konieczne jest zastosowanie leków.

Do głównych technik relaksacyjnych należą;

  • rytmiczne oddychanie,
  • głębokie oddechy,
  • joga,
  • różne odmiany medytacji,
  • aromaterapia połączona z masażami, kąpielą, inhalacjami,
  • homeopatia,
  • terapia za pomocą diety,
  • akupunktura i akupresura,
  • środki ziołowe.

Depresja jest powszechnym towarzyszem wahań hormonalnych w organizmie, takich jak mają miejsce podczas menopauzy. Może opanować każdego, bez względu na wiek. Dotyka 2x więcej mężczyzn niż kobiet i jest jednym z najczęstszych problemów psychicznych. Czasem może pojawić się po jakimś traumatycznym przeżyciu, które ma wpływ na los danej osoby. Może zaatakować też bez żadnych powodów.

Do głównych objawów depresji zalicza się;

  • nasilające się rankiem uczucie smutku,
  • brak zainteresowania partnerem,
  • nadmierna płaczliwość,
  • ciągłe poczucie winy,
  • zaniżona samoocena,
  • rozkojarzenie i niezdecydowanie w obliczu prostych decyzji.

Po wystąpieniu któregokolwiek z objawów, kiedy depresja zaczyna wywierać wpływ na codzienne życie, należy skonsultować się z lekarzem specjalistą.
Życie z depresją odbiera chęć na wszystko co dotychczas sprawiało przyjemność. Dlatego kobiety wchodzące w okres menopauzy, borykające się z huśtawką hormonalną, powinny konsultować z najbliższymi lub lekarzem, każdy niepokój i niepokojący objaw zmniejszający komfort życia.

Dla kobiet w okresie menopauzy szczególnie ważne jest zerwanie z nałogami, takimi jak nikotyna, alkohol czy kofeina. Nałogi należą do czynników nad którymi można zapanować, co w rezultacie z pewnością przyczyni się do ogólnej poprawy stanu zdrowia i samopoczucia.
Używki mają wiele skutków ubocznych, nie tylko wpływają na zdrowie, zwiększają ryzyko wystąpienia chorób, ale i mają negatywny wpływ na psychikę.

Terapie hormonalne

Terapie hormonalne
Do jednych z głównych, najczęstszych sposobów radzenia sobie z menopauzom należy hormonalna terapia zastępcza. Celem tej terapii jest uzupełnienie niedoborów hormonów  płciowych żeńskich, których występuje spadek w okresie menopauzy. Terapia ta przebiega ze stosowaniem niewielkich ilości hormonów- estrogenów oraz czasami progesteronu.

Podstawa w terapii hormonalnej są estrogeny (estradiol, estron, estriol). Wyróżnia się dwa rodzaje terapii hormonalnej: estrogenowa i estrogenowa połączona z przyjmowaniem progesteronu. Terapia estrogenowa przeznaczona jest dla kobiet, którym usunięto macice, natomiast terapia estrogenowo-progesteronowa  może być stosowana cyklicznie lub stale. Takie stosowanie  terapii zapewnia kobiecie stały poziom estradiolu w organizmie. Przy stosowaniu terapii stałej krwawienia nie występują. Terapia ta zalecana jest kobietom po menopauzie , u których nie występuje miesiączka od roku.

Zalety i wady terapii hormonalnych
Terapia hormonalna nie stanowi tylko i wyłącznie samych korzyści stosowanie jej może przyczynić się do pojawienia się skutków ubocznych.
Stosowanie terapii hormonalnej przede wszystkim łagodzi objawy menopauzy: uderzenia gorąca, nocne pocenie. Zapobiega osteoporozie, stosowana jest u kobiet u których nie można stosować innych sposobów leczenia,  może zmniejszyć ryzyko pojawienia się raka jelita grubego.
Druga strona medalu jest to ich pojawiają się informacje iż stosowanie terapii hormonalnych jest przyczyną tycia.  Jednak badania dowodzą iż wzrost masy ciała przy stosowaniu terapii nie jest większy niż średni przyrost wagi u kobiet będących w okresie menopauzy i nie stosujących terapii.

Istnieje wiele różnych sposobów na radzenie sobie z menopauzom.

Przede wszystkim należy wzmocnić organizm, by wszystkie organy pracowały w harmonii. Wybór odpowiedniego sposobu warto skonsultować ze swoim lekarzem.
Pomocne przy menopauzie również bywają:

Homeopatia- podawanie bardzo małych, rozcieńczonych ilości substancji ziołowych, mineralnych, które domniemanie mogą leczyć choroby o symptomach podobnych do tych powstałych w wyniku spożycia tychże substancji. Substancje, które mogą powodować pewne  symptomy u osób zdrowych powinny być podawane w rozcieńczonej formie pacjentom wykazującym podobne objawy. Środki homeopatyczne są przygotowywane na skutek kilkakrotnego rozcieńczania do momentu aż w roztworze nie pozostanie nic z pierwotnej substancji.
 
Akupunktura -  jest to metoda leczenia wykorzystująca układ czternastu ścieżek energetycznych, które przebiegają wzdłuż ciała i znalezieniu  blokad przepływu  energii życiowej. Nakłucie cieniutka igłą  odpowiednich miejsc powoduje odblokowanie kanałów. Akupunktura polega na odnajdywaniu punktów w organizmie gdzie energia nie przepływa swobodnie.

Refleksologia – to metoda polegająca na pobudzaniu punktów na stopach, które to odpowiadają organom wewnętrznym. metoda ta pozwala przywrócić równowagę  w organizmie. Badania dowodzą, iż pomocna jest w przypadku bólów pleców, migreny, zaburzeń snu, stresu.. Jest to technika relaksacyjna działająca na zasadzie drenażu limfatycznego. Poprawia krążenie krwi, pobudza układ nerwowy.
 
Joga – jest to system ćwiczeń, daje energię i równowagę dla ciała i umysłu. Jest to system, który wpływa na odnowę całego organizmu.

Kuracje ziołowe

Stosowanie ziół u kobiet w okresie menopauzy jest korzystne. Zmniejszają objawy menopauzy ale poprawiają również ogólne zdrowie organizmu.  Stosowanie ziół w postaci nalewek, naparów ma powolne działanie, ale bezpieczniejsze od farmaceutyków. Odpowiedni dobór ziół pomaga złagodzić objawy menopauzy.

Polecane w okresie menopauzy:

  • Pluskwica groniasta (Cimicifuga racemosa Nutt.) -zioło na kobiece dolegliwości, łagodzi bóle i skurcze menstruacyjne, działa przeciwzapalnie i przeciwskurczowo, łagodzi bóle artretyczne, zawiera fitohormony.
  • Niepokalanek pospolity (Vitex agnus-castus L.) -zioło przywracające równowagę hormonalną, pobudza do wydzielania większej ilości progesteronu, łagodzi bóle menstruacyjne.
  • Dzięgiel chiński (Angelica sinesis) -stosowany do leczenia mięśniaków macicy,
  • Serdecznik pospolity (Leonurus cardiaca L.) – wywołuje i wzmaga miesiączki, chroni serce poprzez obniżanie poziomu cholesterolu, działa uspokajająco i odprężająco, łagodzi napięcie w okresie menopauzy,
  • Przywrotnik (Alchemilla L.) – roślina ściągająca, spowalniająca obfite krwawienie miesiączkowe i w okresie menopauzy,
  • Koniczyna czerwona (Trifolium pratense L.) -zawiera dużą ilość fitoestrogenów, oczyszcza i rozrzedza krew, działa przeciwnowotworowo.
  • Żeń-szeń syberyjski (Eleutherococcus senticosus) – pomaga organizmowi dostosować się do nowych zmian, działa przeciwdepresyjnie, podnosi libido.
  • Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum L.) -działa przeciwdepresyjnie, poprawia samopoczucie,
  • Lukrecja (Glycyrrhiza L.) -wyrównuje poziom hormonów: estrogenów, progesteronu, pobudza pracę nadnerczy, przeciwdziała suchości pochwy,
  • Szałwia (Salvia officinalis L.) – łagodzi uderzenia gorąca,

 

Ziołolecznictwo w osteoporozie

Znanych jest wiele ziół, które można wykorzystać w profilaktyce i leczeniu osteoporozy. Dzięki naturalności nie wykazują one działań niepożądanych i skutków ubocznych. Przygotowywanie i picie naparów ziołowych zaleca się zarówno osobom z grupy ryzyka, czyli przede wszystkim kobietom w wieku okołomenopauzalnym, a także osobom już borykającym się z osteoporozą, zarówno kobietom jak i mężczyznom.
Główne zioła zalecane przy osteoporozie to;

  • skrzyp polny,
  • pokrzywa,
  • rdest ptasi,
  • mniszek lekarski.

Proporcje naparu ziołowego:

  • 50 g skrzypu polnego,
  • 30 g pokrzywy,
  • 50 g rdestu ptasiego.

Zioła należy starannie wymieszać i jedną łyżkę ziół zalać 500 ml wody, a następnie gotować przez ok. 20 minut i pić po 125 ml, 4 razy dziennie.
Korzystny wpływ mają także świeże herbatki ze skrzypu polnego, ułatwiają one wchłanianie i wykorzystanie wapnia w organizmie, oraz z mniszka lekarskiego.
Inne zioła wykorzystywane w celach profilaktycznych i leczniczych to:

  • ogórecznik,
  • szałwia,
  • wiąz czerwony,
  • rzepik pospolity,
  • wiesiołek,
  • lucerna.

 

 

Leczenie osteoporozy

Niestety zmian zachodzących w kościach w wyniku osteoporozy nie można cofnąć, dlatego osteoporoza jest uznawana za chorobę nieuleczalną. Terapia musi przebiegać dwutorowo i niezbędna jest współpraca pacjenta. W utrzymaniu dobrej sprawności ruchowej i zahamowaniu procesów rzeszotnienia może pomóc odpowiednia dieta bogata w wapń i witaminę D, dopasowana do wieku i stanu kośćca chorego aktywność ruchowa (np. codzienna gimnastyka albo pływanie), obligatoryjne rzucenie palenia.
Farmakoterapia ma także ogromne znacznie. Lekarz ma do dyspozycji wiele leków oraz suplementów diety, które wspomagają tkankę kostną.

Do badań pozwalających przeprowadzić ocenę ryzyka złamań osteoporotycznych powinny być kwalifikowane następujące osoby;

  • kobiety po 65 r.ż.,
  • kobiety z wczesną menopauzą,
  • mężczyźni po 70 r.ż.,
  • z niedożywieniem (BMI < 18 kg/m²),
  • po przebytych złamaniach niskourazowych,
  • z występującym u rodziców złamaniem bliższego końca kości udowej,
  • z chorobami, które znajdują się w grupie zwiększających ryzyko osteoporozy,
  • leczone glikokortykosteroidami (obecnie lub w przeszłości),
  • palące papierosy.

Podstawowym celem leczenia jest zapobieganie złamaniom i podobnym urazom, oraz dążenie do zwiększenia gęstości kości. Istotną rzeczą jest fakt, iż leczenie aby odniosło skutek musi być prowadzone konsekwentnie i długotrwale, do końca życia pacjenta. W leczeniu osteoporozy stosuje się kombinację dwóch rodzajów leków, które dzięki swojemu odmiennemu działaniu doskonale się uzupełniają. Pierwszy z nich ma za zadanie hamowanie komórek odpowiedzialnych za niszczenie kości, drugi lek ma na celu pobudzanie odbudowy kości, jednakże leki odbudowujące są rzadziej stosowane, a ich skuteczność dość wątpliwa.

Do głównych środków stosowanych w leczeniu osteoporozy zalicza się;

  • dieta bogata w wapń i witaminę D,
  • hormonalna terapia zastępcza,
  • selektywne modulatory receptorów estrogenowych,
  • kalcytoniny,
  • bisfosfoniany (np.; Alendronian, Rezyndronian, Ibandronian, Zolendronian),
  • preparaty fluoru,
  • sterydy anaboliczne,
  • tiazydy,
  • aktywność ruchowa,
  • fizjoterapia,
  • wertebroplastyka.

Hormonalna terapia zastępcza ma na celu uzupełnienie niedoborów hormonalnych estrogenów, przez co zmniejsza się aktywności resorbujących kość osteoklastów oraz następuje pobudzenie osteoblastów do tworzenia i mineralizacji nowej kości. W konsekwencji następuje wyrównanie bilansu między resorpcją i tworzeniem kości, co skutkuje zwolnieniem lub nawet w niektórych przypadkach całkowitym zahamowaniem ubytku masy szkieletowej. Rodzaje preparatów hormonalnych oraz sposoby i schematy ich dawkowania są bardzo różnorodne i muszą być dobierane indywidualnie, po wcześniejszym rozważeniu wszystkich aspektów tego toku leczenia przez lekarza i pacjentkę.

Bisfosfoniany hamują rozpad tkanki kostnej. Są terapią pierwszego rzutu. Mają udowodnione działanie zmniejszające ryzyko złamania kręgów i kości udowej. Ze względu na ich słabe wchłanianie z przewodu pokarmowego muszą być zażywane na czczo (najlepiej 30 minut przed śniadaniem) i popijane wodą. Należy pamiętać, że po przyjęciu tabletki przez 30 minut nie należy się kłaść. Jeśli lek „utknie” w przełyku, może spowodować jego podrażnienie. Na rynku dostępne są także bisfosfoniany w formie dożylnej, niepowodujące takich działań niepożądanych. Stosuje się je głównie u osób leżących, a także z chorobami przewodu pokarmowego.

Selektywne modulatory receptora estrogenowego (SERM) to leki mające dualistyczną naturę. W niektórych tkankach niwelują działanie estrogenów (gruczoł piersiowy, błona śluzowa macicy), a w innych pobudzają receptor estrogenowy, czyli działają podobnie do naturalnego estrogenu. Wśród tej drugiej grupy znajduje się tkanka kostna. Ze względu na swoją podwójną naturę mogą powodować objawy menopauzopodobne, m.in. uderzenia gorąca. Dodatkowo stosowanie tego leku może zwiększać ryzyko zakrzepicy żył głębokich. Stosowanie tych leków należy rozpatrywać u kobiet po menopauzie z grupy zwiększonego ryzyka rozwoju raka piesi.

Kalcytonina to hormon pozyskiwany z łososia. Może być podawana podskórnie, domięśniowo oraz, w najbardziej rozpowszechniony sposób, w inhalacjach donosowych. U pacjentów po złamaniu ma działanie przeciwbólowe, dlatego w tej grupie stosowana jest jako terapia pierwszego rzutu. Po wyleczeniu złamania najczęściej zamienia się ten lek na bisfosfonian.

Teryparatyd jest syntetyczną wersją ludzkiego hormonu – parathormonu. Reguluje gospodarkę wapniową, pobudza wzrost kości.
Ranelinian strontu podobnie jak teryparatyd pobudza tworzenie kości, ale dodatkowo zmniejsza resorpcję tkanki. Jako terapię wspomagającą należy wymienić hormonalną terapię zastępczą (skojarzoną – estrogeny i progestageny). Choć poprawia ona stan kośćca, to ma niekorzystne działanie na układ naczyniowy i zwiększa ryzyko choroby zakrzepowej, a przy długoletnim stosowaniu – raka piersi i macicy.

Fizjoterapia ma na celu;
zapobieganie bólowi: ostrożny masaż, masaż podwodny, fango, elektroterapia, ćwiczenia czynne w odciążeniu,
budowa siły mięśniowej: ostrożne ćwiczenia oporowe, krótkie napięcia, pozycja stabilna, kręgosłup najlepiej w pozycji poziomej,
postawa i ruchomość w stawach: ćwiczenia mięśni posturalnych, nauka prawidłowej postawy.

Wertebroplastyka przezskórna to nowoczesna metoda leczenia złamań kompresyjnych kręgosłupa powstałych między innymi w wyniku przebiegu osteoporozy. Zabieg wykonuje się na sali radiologii zabiegowej, w znieczuleniu miejscowym, pod kontrolą aparatu rentgenowskiego. Do trzonu kręgu wprowadza się igłę i wypełnia się go cementem kostnym. W odróżnieniu od klasycznej operacji jest to procedura znacznie mniej inwazyjna, a przez to mniej obciążająca pacjenta.
Po zabiegu wertebroplastyki, bóle kręgosłupa znacznie się zmniejszają lub całkowicie ustępują. Pacjent do domu wychodzi w ciągu kilku dni a kręgosłup zachowuje swoją elastyczność. Dzięki małej inwazyjności zabiegu również czas rehabilitacji jest nieporównywalnie krótszy niż w przypadku klasycznej operacji.

Odżywianie w osteoporozie

Profilaktyka w przypadku ryzyka osteoporozy jest bardzo ważna. Za profilaktykę osteoporozy uznaje się zapobieganie wystąpieniu choroby przed jej pojawieniem przez zwalczenie czynników ryzyka jej rozwoju.

Odżywianie
Osteoporoza zależy zarówno od niedoborów żywieniowych, jak i nadmiaru pewnych składników w diecie. Nie wszystkie niedobory dietetyczne składników pokarmowych są takie same we współczesnym społeczeństwie. Polska jest krajem, gdzie niedobory witaminy C i K oraz białka, nie występują w skali epidemiologicznej. Jednakże są to składniki niezbędne do budowy kolagenu i matrycy kostnej, dlatego też zawsze w prewencji i leczeniu występowanie ich ewentualnych niedoborów jest oceniane indywidualnie. W Polsce wśród społeczeństwa stwierdza się powszechnie występujący niedobór wapnia i witaminy D w stosunku do codziennego zapotrzebowania organizmu. Ten problem stanowi zwiększone ryzyko występowania osteoporozy.

Wapń;
W ciągu całego życia człowieka, niezbędne jest spożycie wapnia w ilościach zgodnych z zapotrzebowaniem organizmu. Składnik ten jest niezbędny do prawidłowego tempa wzrostu u dzieci i młodzieży, oraz do osiągnięcia jak najwyższej masy kostnej do zakończenia trzeciej dekady życia, a także do spowolnienia fizjologicznego ubytku masy kostnej w latach późniejszych.

Najnowsze opracowane normy żywienia człowieka (opracowane przez Instytut Żywności i Żywienia), zalecają spożywanie;

  • 1300 mg Ca/dzień – młodzieży od 10 do 18 roku życia,
  • 1000 mg Ca/dzień – kobietom i mężczyznom w wieku 19-50 lat,
  • 1300 mg Ca/dzień – osobom po 50 roku życia, ze względu na zmniejszające się z wiekiem wchłanianie jelitowe tego pierwiastka.

Najlepszymi źródłami wapnia są;

  • nabiał (a zwłaszcza jogurty, sery żółte i białe, mleko i jaja),
  • sezam,
  • pieczywo (chleb żytni pełnoziarnisty, chleb chrupki z ziaren zbóż),
  • drożdże (płatki drożdżowe),
  • mąki,
  • otręby pszenne,
  • ryby,
  • warzywa liściaste (natka pietruszki, jarmuż, pokrzywa, szpinak, rukiew wodna, brokuły).

Witamina D;
Ta witamina to składnik diety związany z metabolizmem kości i gospodarką wapniową organizmu. Jej niedobór w surowicy krwi, zwłaszcza w sezonie zimowym, jest powszechny w polskiej społeczności. Witamina D pochodzi z dwóch źródeł, jednym jest dieta, a drugim fotokonwersja w skórze. Zwyczaje żywieniowe europejskich społeczeństw nie umożliwiają zaspokojenia dziennego zapotrzebowania na tę witaminę. To drugie źródło, czyli fotokonwersja w skórze z 7-dehydrocholesterolu pod wpływem promieniowania ultrafioletowego ze słońca, jest w naszej szerokości geograficznej możliwe jedynie wiosną i latem. Dodatkowo ta druga możliwość pozyskiwania witaminy D zmniejsza się wraz z wiekiem.

Według najnowszych opracowanych norm żywieniowych, dzienne zapotrzebowanie na tę witaminę wynosi;

  • 5 μg – dla obu płci do 50. roku życia,
  • 10 μg – dla obu płci w wieku 51-65 lat,
  • 15 μg – dla obu płci powyżej 65 lat.

Niedobór witaminy D w organizmie powoduje nie tylko patologie tkankowe nie tylko w tkance kostnej poprzez obniżenie masy kostnej, ale także zmniejsza siłę mięśni i ich masę, wpływa na układy; sorcowo-naczyniowy, nerwowy i immunologiczny, wiązane jest także z rozwojem niektórych nowotworów.
Warto zwrócić także uwagę na  to drugi źródło witaminy, czyli promienie słoneczne. Ważne jest aby korzystać z nich w odpowiedni sposób, aby doszło do fotokonwersji witaminy D w skórze, zalecane jest odsłonięcie 20%  powierzchni ciała (bez kremów i filtrów) na około 30 minut, w czasie mniejszej aktywności promieniowania ultrafioletowego (przed godz 11.00 albo po godz. 14.00).

Najlepsze źródła witaminy D to;

  • nabiał (szczególnie mleko, masło i sery),
  • żółtko jaja kurzego,
  • ryby (łosoś makrela, śledź, sardynki, tuńczyk, szproty wędzone, węgorz wędzony),
  • tran,
  • podroby (wątroba),
  • mięso cielęce (łopatka, mostek, szyja, udziec, górka),
  • grzyby (smardze, borowiki, kurki, pieczarki),
  • promienie słoneczne.

Białko i witamina C
Te 2 składniki pokarmowe, są także niezbędne do prawidłowej budowy kości. Białka pochodzące z pożywienia są materiałem budulcowym dla kolagenu, który stanowi 1/3 masy kostnej, a witamina C spełnia znaczną rolę w samym procesie syntezy kolagenu.
Optymalne dla organizmu jest spożycie białka zwierzęcego i roślinnego w ilości 1g/kg masy ciała, dlatego, że dostarczają one wszystkich niezbędnych aminokwasów do budowy kolagenu. Jednakże należy pamiętać, że dieta zbyt bogata w białko, a zwłaszcza zwierzęce, powoduje zwiększoną utratę wapnia z moczem i tym samym zwiększa ryzyko wystąpienia osteoporozy.

Główne źródła białka to;

  • mięso, jaja, nabiał (mleko, ser)
  • orzechy, zboża, rośliny strączkowe (fasola, soczewica)

Dobowe zapotrzebowanie organizmu na witaminę C wynosi;

  • 45 mg/dobę – dla dzieci,
  • 60 mg/dobę – dla dorosłych,
  • 100 mg/dobę – dla kobiet ciężarnych i karmiących matek.

Witamina C bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie, jednakże gotowanie kompotów z owoców rozpuszcza tę witaminę, przez co następuje zubożenie jej zawartości.

Główne źródła witaminy C to;

  • porzeczki ( zwłaszcza czerwone)
  • owoce cytrusowe,
  • kiwi,
  • ziemniaki,
  • jarzyny zielone.

Zostały opracowane podstawowe zalecenia, które dotyczą diety w profilaktyce i leczeniu osteoporozy, dotyczące wszystkich grup wiekowych i obu płci.

Brzmią one następująco;

  • Przestrzegać zgodnej z normami żywienia zawartości wapnia w diecie.
  • Spożywać mleko i jego przetwory.
  • Przestrzegać zgodnej z normami żywienia ilości witaminy D w diecie.
  • Zwiększyć spożycie ryb.
  • Ograniczyć spożycie używek takich jak kawa, alkohol, sól kuchenna i paleni tytoniu.
  •  Utrzymywać optymalną aktywność ruchową i masę ciała w granicach normy.
  • Ograniczać spożycie produktów obfitujących w fosfor.
  • Stosować w razie konieczności suplementację witaminą d i wapniem.
  • Rozsądnie korzystać z promieni słonecznych.
  • Zwiększyć spożycie produktów alkalizujących, takich jak owoce, warzywa i mleko.

Dodatkowo należy pamiętać, że;

  • należy ograniczyć spożycie mięsa i wędlin do rozsądnych ilości, a także unikać wieprzowiny i tłuszczów zwierzęcych,
  • dieta ściśle wegetariańska jest zbyt uboga i jednostronna, może wywołać stany niedoboru. Trzeba ją wzmacniać produktami mlecznymi i sojowymi,
  • świeżo przygotowane potrawy są o wiele bardziej wartościowe niż konserwy i dania gotowe,
  • warto stosować w potrawach tłuszcze zawierające NNKT, czyli np. oliwa z oliwek, olej sezamowy, buczynowy i słonecznikowy,
  • nie zaszkodzi od czasu do czasu opuszczenie jakiegoś posiłku i zastąpienie go jogurtem lub owocami,
  • owoce i warzywa są o wiele zdrowsze jeżeli pochodzą z upraw własnych lub miejscowych,
  • produkty szklarniowe oferowane poza właściwym sezonem są nie tylko mniej smaczna, ale i mniej wartościowe, a główną substancją której dostarczają jest tylko błonnik.

Aktywnośc fizyczna w osteoporozie

Bardzo ważne jest przestrzeganie aktywności ruchowej w przypadku rozwoju osteoporozy. Brak ruchu jest udokumentowanym czynnikiem ryzyka wystąpienia tej choroby.
Odpowiednio dobrana aktywność ruchowa obciąża szkielet i stymuluje kościotworzenie, zwiększa masę mięśni i utrzymuje koordynację ruchów. Każdy rodzaj aktywności fizycznej korzystnie wpływa na zdrowie i może doprowadzić do zwiększenia masy kostnej. Jednocześnie wykazano, że szczególnie do zwiększenia tkanki kostnej przyczynia się taki rodzaj aktywności fizycznej, w której ciało ludzkie przeciwstawia się przyciąganiu ziemskiemu i dociąża kości własną masą. Do tych ćwiczeń należą;

  • spacery i piesze wędrówki,
  • wchodzenie po schodach,
  • jogging,
  • gra w piłkę nożną, tenisa, siatkówkę, koszykówkę,
  • zajęcia z taekwondo czy karate, zajęcia siłowe
  • taniec,
  • aerobik, gimnastyka,
  • jazda na rowerze,
  • pływanie.

Zalecany czas aktywności fizycznej dla dzieci i dorosłych wynosi około 1 godziny dziennie, natomiast dorośli na aktywność ruchową powinni poświęcić przynajmniej 30 minut w ciągu dnia.

 

Epidemiologia osteoporozy

Osteoporoza jest obecnie jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych, społecznych i ekonomicznych. Według badań, na całym świecie na tę chorobę cierpi 200 mln ludzi, z czego aż 75 mln przypada na Europę, USA i Japonię. Przybliżając te dane można stwierdzić, że ok. 30% kobiet i 8% mężczyzn po 50. roku życia, zamieszkujących USA i Europę cierpi z powodu osteoporozy.  W roku 2010 zanotowano w Europie aż 4 mln złamań osteoporotycznych.

POLSKA
Według szacunków w naszym kraju obecnie 2,8 mln osób ma osteoporozę, a kolejne 3-5 mln osób znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka złamań , wynikających z odwapnienia kości. Przeprowadzone badania epidemiologiczne wykazały występowanie osteoporozy u prawie 1/3 kobiet i mężczyzn po 50. roku życia.
Odsetek występowania osteoporozy u kobiet w poszczególnych latach życia;

  • 45-54 – 7%,
  • 65-74 – 25%,
  • 75-84 – 50%.

Osteoporoza młodzieńcza to choroba spotykana bardzo rzadko, występuje zazwyczaj między 4 a 15 rokiem życia, częściej u dziewcząt niż u chłopców. Jej rozwój przebiega niespodziewanie i charakteryzuje się nagłą utratą masy kości. Według przypuszczeń przyczyną tego rodzaju osteoporozy jest upośledzenie wchłaniania wapnia z przewodu pokarmowego.
Osteoporoza idiopatyczna wczesnego wieku dojrzałego występuje przeważnie u osób w wieku między 20 a 30 rokiem życia. W około 90% przypadków dotyczy ona mężczyzn. W tej postaci choroby występuje zwiększone wydalanie wapnia z moczem, a głównym zaburzeniem jest opóźnianie lub nawet zahamowanie tworzenia w miejscach przebudowy tkanki kostnej.

EUROPA
Ten kontynent charakteryzuje się zróżnicowaną częstością zachorowań, ze względu na zmienności etniczne. Zwiększony odsetek chorych notuje się w krajach skandynawskich. W Danii osteoporoza występuje u 42% kobiet i 18% mężczyzn w wieku 50 lat i wyższym. W Hiszpanii natomiast w tym samym przedziale wiekowym choruje ok. 26% kobiet.

ŚWIAT
W USA osteoporoza stanowi główny problem zdrowotny dla 44 mln mieszkańców w wieku 50 lat i starszych, czyli ok. 55% osób, z czego 68% to kobiety. Obecnie w tym kraju 10 mln ludzi choruje na osteoporozę, a ponad 34 mln ma niską masę kostną, czyli znajduje się w podwyższonej grupie ryzyka. Według przewidywań jedna na dwie kobiety i jeden na czterech mężczyzn w wieku 50 lat i wyżej, ucierpi w ciągu życia z powodu złamania osteoporotycznego.
Kanada jest krajem, gdzie osteoporoza występuje u jednej na cztery kobiety i u jednego na ośmiu mężczyzn w wieku 50 lat i starszych.
Brazylia jest krajem o jeszcze mniejszym odsetku zachorowań, tam z powodu osteoporozy cierpi jedna osoba na 17, czyli łącznie 10 mln ludzi.
Azja jest miejscem gdzie osteoporoza stanowi bardzo duży problem. Na jej terenie około 60% populacji żyje na terenach rolniczych i ma bardzo ograniczony dostęp do diagnostyki i leczenia. Ta część populacji jest szczególnie narażona na rozwój choroby, ponieważ ich dieta zawiera ok. 450mg wapnia, przy zaleceniach 1000-1300 mg. W Chinach osteoporoza dotyka prawie 70 mln ludzi, a w Indiach około 26 mln.

Diagnostyka osteoporozy

Do najczęściej stosowanych metod, które pomocne są w diagnozowaniu osteoporozy są różnego rodzaju testy biochemiczne i badania obrazowe (prześwietlenia). Testy biochemiczne dotyczą głównie badań moczu i krwi, a dokładniej zawartości konkretnych pierwiastków. Wykonując badania tego typu należy pamiętać, że przy osteoporozie niepowikłanej wyniki testów będą się mieściły w granicach normy.

Badania laboratoryjne przy rozpoznaniu osteoporozy;

  • wyniki wszystkich „rutynowych” badań są prawidłowe,
  • aktywność fosfatazy zasadowe (frakcji kostnej i całkowitej)  może być przemijająco zwiększona po złamaniach, elektroforeza białek surowicy i/lub moczu prawidłowa,
  • testy czynności tarczycy i wydalania z moczem wolnego kortyzolu prawidłowe,
  • wysokie stężenia osteokalcyny w surowicy wskazuje na typ o szybkiej przebudowie kości,
  • prawidłowe wydalanie białka z moczem,
  • zwiększone wydalanie z moczem pirydynoliny i hydroksyproliny wskazuje na typ z szybką przebudową kości,
  • niski poziom wapnia we krwi może dowodzić zaawansowanej osteoporozie lub też dużych niedoborów pokarmowych. Optymalne zakresy normy wapnia to od 2.0 do 2.5 mmol/litr lub 8.0 do 10.0 mg/100ml lub też 4.0 do 5.0 mEq/litr,
  • poziom fosforu we krwi przebiega typowo, nie obserwuje się znaczących wahań poziomu tego pierwiastka,
  • ilość wapnia wydalanego z moczem nie powinna przekraczać 2.5 do 6.2 mmol/dobę.
  • Istnieje także szereg innych badań biochemicznych wykonywanych w celach uzupełniających lub odpowiednio do konkretnych przypadków.

Densytometria (DPA) jest obecnie podstawowym badaniem umożliwiającym rozpoznanie osteoporozy. Metoda ta umożliwia niezwykle dokładne i precyzyjne zmierzenie masy kostnej (z dokładnością do 1%). W efekcie, dzięki densytometrii możliwe jest stworzenie komputerowego obrazu struktury kości. Pomiar gęstości mineralnej kości tą metodą wykonuje się w lędźwiowym odcinku kręgosłupa lub w części górnej nasady kości udowej. Badania innych kości nie są wiarygodne.

Densytometrię należy wykonać przy;

  • częstych złamaniach kości,
  • chorobach tarczycy, nerek i wątroby,
  • siedzącym trybie życia lub uprawianiu sportu wyczynowego,
  • nadużywaniu alkoholu i tytoniu,
  • wczesnym początku menopauzy,
  • stosowaniu steroidów.

Wpływ leków na wyniki badań;

  • leki hepatotoksyczne powodują zmiany aktywności całkowitej fosfatazy zasadowej,
  • estrogeny powodują zmiany wyników testów tarczycowych.

Patologiczne zmiany w chorobie;

  • zmniejszona masa szkieletu, w obrębie kości gąbczastej w większym stopniu niż w obrębie kości zbitej; utrata połączeń beleczkowych,
  • różna liczba osteoklastów i osteoblastów,
  • brak innych chorób metabolicznych kości i brak zwiększenia zawartości niezmineralizowanego osteoidu,
  • szpik prawidłowy lub atroficzny.

Ważne jet też wykonanie badań obrazowych – zdjęcia przeglądowe kości (prześwietlenia, rentgen). Jest to najpopularniejsza i najtańsza metoda umożliwiająca diagnozę. Niestety jej podstawową wadą jest fakt, że znaczące ubytki wywołane chorobą widać dopiero, gdy przekroczą 30% masy kostnej. Ograniczona efektywność metody jest powodowana także współistnieniem innych zmian zwyrodnieniowych kości, co ma często miejsce u osób w podeszłym wieku.

Diagnostyka obrazowa;
badania RTG – „wczesne” zmiany w postaci zwiększenia szerokości przestrzenie międzykręgowych, względnej akcentacji blaszek korowych, pionowe krążkowanie trzonów kręgowych,
scyntygrafia kości może ujawnić zwiększony wychwyt w miejscu uprzednich złamań, w innych wypadkach wynik badania ujemny,
gęstość mineralna kości (BMD) w badaniu za pomocą absorpcjometrii promieniowania rentgenowskiego o dwóch energiach (DEXA) lub ilościowej TK (QCT); absorpcjometria jednofotonowa (SPA):

DEXA;
jest to zmodyfikowane badanie absorpcjometrii dwufotonowej. Stosuje się tutaj filtrowaną wiązkę promieniowania RTG celem pomiaru BMD kręgosłupa lędźwiowego, przedramienia i bliższej nasady kości udowej. Wartości prawidłowe badania mieszczą się w zakresie od -1 do +1 odchylenia standardowego (SD) od średniej szczytowej BMD dla danego miejsca szkieletu i grupy populacyjnej (współczynnik T).

QCT;
w tym badaniu stosuje się aparaty do tomografii komputerowej czwartej generacji. Za pomocą tej metody uzyskuje się obrazy poprzecznych przekrojów ciała na dowolnym wybranym poziomie. Technika ta pozwala m.in. na zmierzenie gęstości kości gąbczastej w kręgosłupie, niezależnie od otaczającej ją kości zbitej czy ewentualnych zwapnień w aorcie. Metoda ta doskonale sprawdza się w wykrywaniu wczesnej fazy pomenopauzalnego ubytku kości, kiedy taki deficyt dotyczy niemal wyłącznie kości gąbczastej. Najczęściej dokonywane są pomiary środkowej części trzonów kręgowych. Skalibrowanie ze specjalnym standardem umożliwia określenie rzeczywistej, przestrzennej gęstości kości w g/cm³. Jest to metoda charakteryzująca się  wysoką precyzją uzyskanego pomiaru. Obecnie stosowane są także tomografy komputerowe, które zaprojektowano specjalnie do badania gęstości kości przedramienia.. badanie trwa ok 2 minuty, generowane przez urządzenie promieniowanie jest 10-krotnie mniejsze, a wyniki są bardzo dokładne.

Histomorfometria ilościowa kości;
metoda histologiczna pomiaru różnych elementów kości, w której do badania używa się materiału z biopsji grzebienia kości biodrowej, oraz specjalne metody manipulowania i barwienia, po wcześniejszym podaniu tetracykliny w celu fluorescencyjnego pomiaru stopnia mineralizacji kości; dla różnych populacji są ustalone wartości referencyjne.

USG;
odpowiednia modyfikacja aparatury  ultrasonograficznej, umożliwiła wykorzystanie jej do badań kości. W tym przypadku nie są analizowane fale odbite, ale te przechodzące przez oceniane struktury kostne. Taka aparatura składa się najczęściej z dwóch szerokopasmowych głowic, z których pierwsza służy jako nadajnik, a druga jako odbiornik fal ultradźwiękowych. Najczęściej wykonuje się badanie kości piętowej, a rzadziej rzepki, ze względu na cienką warstwę kości korowej oraz małą ilość otaczających tkanek. Jest także możliwość wykonania pomiaru szybkości rozchodzenia się fal ultradźwiękowych w warstwie korowej piszczeli i mięśni palców. Z dwóch uzyskiwanych parametrów, uzyskiwany jest wskaźnik wytrzymałości kości wyrażany w procentach. Ultrasonografia jest metodą prostą, dlatego każdy nieprawidłowy wynik wymaga weryfikacji przez wykonanie densytometrycznego pomiaru gęstości kości udowej.

SPA;
jest to jeden za sposobów pomiaru i oceny masy kostnej. Metoda jest najtańsza ze wszystkich wymienionych metod, jednakże może być wykonana tylko w badaniu kości przedramienia

Biopsja kości
Biopsja tkanki kostnej polega na pobraniu materiału kostnego i zbadaniu go pod mikroskopem. Zazwyczaj w celu pobrania materiału do badania nakłuwa się kość biodrową. Metoda ta nie należy do rutynowych i jest wykonywana tylko w określonych przypadkach.

---